संयुक्त राष्ट्र संघको ८० औ महासभा (UNGA) को दौरान, फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनलाई न्यूयोर्कको सडकमा अमेरिकी प्रहरीद्वारा रोकिएको घटनाले विश्वभर कूटनीतिक र सुरक्षा प्रोटोकल माथि गम्भीर प्रश्नहरू खडा गरेको छ। यो घटना केवल एउटा साधारण ट्राफिक अवरोध मात्र नभई, दुई शक्तिशाली राष्ट्र बीचको सम्बन्ध, सुरक्षा व्यवस्थाको कठोरता र अन्तर्राष्ट्रिय मर्यादा माथिको एउटा स्पष्ट प्रहार हो। सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको यस घटनाले म्याक्रोनले घटनास्थल बाटै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई फोन गरेको र पछि पैदल हिड्नु परेको कुराले यसलाई थप रहस्यमय र रोचक बनाएको छ।
यो घटनाले अमेरिका जस्तो विश्वकै सुरक्षामा अग्रणी रहेको देशको प्रणाली माथि नै गम्भीर प्रश्न चिन्ह खडा गरेको छ। म्याक्रोन जस्ता एक शक्तिशाली राष्ट्रका राष्ट्रप्रमुखलाई यसरी बेवास्ता गर्नुले अमेरिकी सुरक्षा निकायहरू बीचको समन्वयमा कति ठूलो कमी छ भन्ने देखाउँछ। यद्यपि, म्याक्रोनले यो स्थितिलाई सहजता पूर्वक लिएर ट्रम्पलाई फोन गरे पनि, यसले अमेरिकी प्रोटोकलमा ट्रम्पको सुरक्षा सबै भन्दा माथि रहेको र अन्य कुनै पनि विदेशी नेताको मर्यादालाई त्यति महत्व नदिइने संकेत गर्छ। यस घटनाले सुरक्षा निकायहरूलाई भविष्यमा यस्ता लाजमर्दो अवस्था दोहोरिन नदिनका लागि नयाँ र अझ स्पष्ट प्रोटोकलहरू बनाउन प्रेरित गर्न सक्छ।
कूटनीतिक मर्यादाको उपहास: अमेरिकी प्रहरीको ज्यादती
यस घटनालाई कूटनीतिक मर्यादा माथिको एक स्पष्ट प्रहारका रूपमा हेरिएको छ। फ्रान्सका राष्ट्रपतिलाई यसरी सडकमा रोक्नु अन्तर्राष्ट्रिय प्रोटोकल र सम्मानको गम्भीर उल्लंघन हो। यो सामान्य घटना नभई अमेरिकाको विदेश नीति र सुरक्षा व्यवस्थाको लापरबाहीलाई उजागर गर्ने एक प्रमुख उदाहरण हो। एक राष्ट्र प्रमुखको सुरक्षामा यस्तो लापरवाहीले अमेरिकाको विश्वसनीयता माथि प्रश्न खडा गरेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा अमेरिकाको छवि बिगार्न सक्छ। यस घटनाले अमेरिकाको बहु-निकाय सुरक्षा प्रोटोकलको गम्भीर असफलता किन उजागर गर्छ? यसमा अमेरिकी गुप्तचर सेवा, विदेश मन्त्रालय र स्थानीय प्रहरी बीचको समन्वय कहाँ चुस्यो? ट्रम्पलाई फोन गर्दा पनि प्रहरीले म्याक्रोनलाई नछोड्नुले अमेरिकी प्रहरीको अडान कत्तिको बलियो थियो वा यसमा कुनै राजनीतिक दबाब थियो भन्ने कुरामा शंका उत्पन्न गराउँछ। ट्रम्पलाई फोन गर्दा पनि कुनै समाधान किन आएन र आकस्मिक अवस्थाका लागि कुनै योजना किन थिएन?
म्याक्रोन जस्ता एक महत्त्वपूर्ण नेताको सुरक्षामा यस्तो लापरवाही हुँदा, भविष्यमा अन्य विदेशी राष्ट्र प्रमुखहरूले अमेरिकामा आयोजित हुने अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा सहभागी हुन हिचकिचाउने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। यस घटनाले राष्ट्रपति म्याक्रोनको सुरक्षा व्यवस्था माथि पनि प्रश्न उठाएको छ, किनभने उनी यस्तो अवस्थामा प्रहरीको घेरामा कसरी परे? राष्ट्रपति म्याक्रोन आफ्नो गाडीबाट बाहिर निस्केर हिड्दा किन उनको सुरक्षाका लागि फ्रान्सेली सुरक्षाकर्मीहरू सँगै देखिएनन्? यो घटनालाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा उत्पन्न भएको नकारात्मक चर्चाले विश्वभरका नागरिकहरूमा अमेरिकाको सुरक्षा व्यवस्थाप्रति नकारात्मक धारणा बनाउन कत्तिको भूमिका खेल्यो भन्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ। यसरी, एक सामान्य भनिएको घटनाले गम्भीर कूटनीतिक र सुरक्षा सम्बन्धी समस्याहरूलाई सतहमा ल्याइदिएको छ। प्रहरीले म्याक्रोनको सवारीलाई रोक्नुको सट्टा, विदेशी राष्ट्रप्रमुखको प्रोटोकल पहिचान गर्न र निर्बाध आवागमन सुनिश्चित गर्न उनीहरूले तत्काल के-कस्ता वैकल्पिक कदमहरू चाल्नुपर्थ्यो?
राजनीतिक खेल वा वास्तविक त्रुटि: पर्दा पछाडिको कहानी
यो घटनालाई लिएर विभिन्न कोणबाट राजनीतिक खेलको आशंका गरिएको छ। यदि यो घटना जानाजानी गरिएको थियो भने, यसले म्याक्रोन र ट्रम्प बीचको व्यक्तिगत सम्बन्ध वा राजनीतिक प्रतिद्वन्द्विताको कारणले भएको हो भन्ने शंकालाई बलियो बनाउँछ। अमेरिकी प्रशासनले यो घटनालाई सामान्य त्रुटि भनेर पन्छिन खोजेको हो, जबकि यो एक गम्भीर कूटनीतिक समस्या थियो। यस घटनालाई अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सीहरू (NSA, CIA) ले गरेको ‘सुरक्षा प्रोटोकल जाँच’ (security drill) भएको भए, त्यसले विदेशी राष्ट्र प्रमुखहरूलाई कुनै पनि समयमा उनीहरूको सुरक्षा जोखिममा पर्न सक्छ भन्ने सन्देश दिन्थ्यो। यदि यो घटना फ्रान्समा भएको भए र फ्रान्सेली प्रहरीले अमेरिकी राष्ट्र प्रमुखलाई रोकेको भए, त्यसलाई अमेरिकाले कसरी लिन्थ्यो भन्ने कल्पना गर्दा दुई देशको कूटनीतिक प्रतिक्रियामा हुने भिन्नतालाई बुझ्न सकिन्छ। अन्ततः, यो घटनाले भविष्यमा राष्ट्रपति ट्रम्प र म्याक्रोन बीचको सम्बन्धमा कुनै व्यक्तिगत कटुता ल्याउन सक्थ्यो भन्ने काल्पनिक पक्ष पनि महत्त्वपूर्ण छ।
यो घटना अमेरिकाको आन्तरिक राजनीतिक द्वन्द्वको बाह्य प्रभाव पनि हुन सक्छ। ट्रम्पको राष्ट्रपति कालमा ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिको प्रभाव विदेशी नेताहरूप्रति पनि देखिनु अस्वाभाविक होइन। यो घटनालाई ट्रम्प प्रशासनको कूटनीतिक अपरिपक्वता र अहंकारको पराकाष्ठाको रूपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ। विदेशी राष्ट्र प्रमुखहरूले अमेरिकी भूमिमा असुरक्षित महसुस गर्नु आफैमा एक गम्भीर चेतावनी हो। यसले अमेरिकालाई एक अविश्वसनीय साझेदारको रूपमा स्थापित गर्न सक्छ, जसले भविष्यमा अन्य राष्ट्रहरूलाई अमेरिकामा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा सहभागी हुन वा सहकार्य गर्न हिचकिचाउने बनाउन सक्छ।
अझ गम्भीर कुरा त के हो भने, यस्तो संवेदनशील समयमा जब विश्वभरका नेताहरू एकै ठाउँमा भेला हुन्छन्, अमेरिकाले आफ्नो सुरक्षा र समन्वयमा यति ठूलो कमजोरी देखाउनुले यसको कूटनीतिक नियन्त्रण माथि नै प्रश्न उठाएको छ। यो घटनालाई नजरअन्दाज गर्न सकिदैन, किनकि यसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको नाजुक सन्तुलनलाई बिगार्न सक्छ।
यदि प्रतिद्वन्द्वी नेता थिए भने: कूटनीतिक भूकम्पको सम्भावना
म्याक्रोनको घटना एक सहयोगी राष्ट्रका नेता सँगको थियो, जसलाई व्यक्तिगत संवादबाट समाधान गरियो। तर, यदि यो घटना रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन वा चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङ सँग भएको भए, यसको नतिजा बिल्कुलै फरक र धेरै गम्भीर हुन सक्थ्यो। यसले तत्कालै एक ठूलो कूटनीतिक संकट निम्त्याउने थियो, जसलाई सामान्य फोन कल वा माफीले समाधान गर्न असम्भव हुन्थ्यो। रुस वा चीनले यस घटनालाई सुरक्षा व्यवस्थाको लापरबाही भन्दा पनि एक जानाजानी गरिएको अपमान र शत्रुतापूर्ण कार्यको रूपमा लिने थिए र त्यसको जवाफमा तुरुन्तै कडा कूटनीतिक कदम चाल्ने थिए। उनीहरूले आफ्नो राजदूतलाई फिर्ता बोलाउने वा अमेरिकी कूटनीतिज्ञहरू लाई देश छोड्न आदेश दिन सक्थे, जसले दुई देश बीचको सम्बन्धमा ठूलो दरार ल्याउन सक्थ्यो।
यस घटनालाई मिडियाले सामान्य त्रुटिको रूपमा हेरे पनि, पुटिन वा सी सँगको घटनालाई उनीहरूले आफ्नो राजनीतिक फाइदाका लागि चरम दुरुपयोग गर्ने थिए। रुस वा चीनले यसलाई आफ्नो नेताको ज्यान माथि खतराको रूपमा व्याख्या गर्दै अमेरिका माथि थप सैन्य तथा सुरक्षा कदमहरू चाल्न सक्थे। यसले विश्वभरका सुरक्षा एजेन्सीहरूलाई उच्च सतर्कताको अवस्थामा राख्ने थियो। रुसको सरकारी मिडिया (RT) वा चीनको सरकारी मिडिया (CGTN) ले यस घटनालाई अमेरिकाले आफ्ना नेताहरूलाई कमजोर र असुरक्षित देखाउन खोजेको षड्यन्त्रका रूपमा प्रचार गर्ने थिए। यसले आफ्ना नागरिकहरूमा अमेरिका प्रतिको घृणालाई थप बढावा दिन्थ्यो र देशभक्तिलाई उचाल्ने काम गर्थ्यो।
म्याक्रोनको सहज र मैत्रीपूर्ण व्यवहार भन्दा पुटिन र सीको प्रतिक्रिया पूर्णरूपमा फरक हुने थियो। उनीहरू आफ्नो राष्ट्रिय गौरव र प्रतिष्ठालाई लिएर निकै संवेदनशील हुन्छन्। उनीहरूले यो अपमानलाई व्यक्तिगत रूपमा लिने थिए र कुनै पनि सार्वजनिक समारोहमा वा मिडियासँगको कुराकानीमा यस घटनाको कडा निन्दा गर्ने थिए। उनीहरूले यो घटनामा संलग्न सबै अमेरिकी अधिकारीहरूलाई कारबाहीको माग गर्ने थिए। उनीहरूले आफ्नो शक्ति र प्रभाव देखाउनका लागि यस घटनाको बदलामा कुनै पनि कदम चाल्न सक्थे, जस्तै अमेरिकाले गर्ने कुनै पनि कामको विरोध गर्ने वा अमेरिकाका कुनै कूटनीतिज्ञलाई देश निकाला गर्ने। अमेरिका व्यक्तिगत रूपमा हतियार राख्न पाइने देश भएकोले, यदि यो घटनाको बेला कसैले म्याक्रोन माथि गोली चलाएको भए, त्यसको जवाफमा अमेरिकाले सुरक्षा, कूटनीतिक र कानुनी रूपमा कस्तो प्रतिक्रिया दिन्थ्यो?
भविष्यको बाटो: कूटनीतिक मर्यादा र समन्वयको आवश्यकता
यो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा सानातिना घटनाले पनि ठूलो महत्व राख्छ भन्ने कुरा पुष्टि गरेको छ। म्याक्रोन र ट्रम्पले यसलाई हाँसो र ठट्टामा मिलाउनुले दुई देश बीचको सम्बन्ध अझै पनि सुमधुर र लचिलो रहेको देखाउँछ। यस घटनाले दुवै देशका सुरक्षा निकायहरूलाई भविष्यमा यस्ता गल्तीहरू नदोहोरिनका लागि थप तयारी र समन्वय गर्नु पर्ने पाठ सिकाएको छ। भविष्यमा हुने संयुक्त राष्ट्र संघ महासभा जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमहरूमा विश्व नेताहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नका लागि नयाँ र अझ कडा मापदण्डहरू के-कस्ता हुन सक्छन्? सामाजिक सञ्जालमा यो घटना भाइरल हुनुले सार्वजनिक धारणाको निर्माणमा यसको भूमिका कति ठूलो छ भन्ने पनि देखाउँछ। कतिपयले यसलाई अमेरिकी सुरक्षाको कमजोरीको रूपमा लिएका छन् भने, कतिपयले म्याक्रोनको व्यक्तिगत नम्रताको उदाहरणको रूपमा हेरेका छन्। अन्ततः, यो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा देखा पर्ने अप्रत्याशित परिस्थितिहरूलाई नेताहरूले कसरी व्यवस्थापन गर्छन् भन्ने कुराले नै भविष्यको कूटनीतिक सम्बन्धको दिशा तय गर्छ भन्ने सन्देश दिएको छ।
एक विदेशी राष्ट्रप्रमुखलाई यसरी सडकमा रोक्ने घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा अमेरिकाको विश्वसनीयता र यसलाई विश्वका नेताहरूका लागि सुरक्षित गन्तव्यको रूपमा रहेको छविमा कस्तो दीर्घकालीन असर पार्छ? अमेरिकाले यो घटनाबाट पाठ सिक्नु पर्छ र विदेशी राष्ट्र प्रमुखहरू प्रति आफ्नो सुरक्षा प्रोटोकल र सम्मानमा सुधार ल्याउनु जरुरी छ। अब अमेरिकाले यस्ता गैर जिम्मेवार र लापरवाह गतिविधिहरू गर्न पाउदैन। विश्वभरका नेताहरू अमेरिकामा आउँदा उनीहरूले आफ्नो सुरक्षा र सम्मान माथि ढुक्क हुनुपर्छ, अन्यथा अमेरिकाले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो विश्वसनीयता गुमाउनेछ। सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा पुनस्र्थापित गर्न अमेरिकाले कस्तो आधिकारिक माफी, आश्वासन वा कूटनीतिक कदमहरू चाल्नुपर्छ? यो घटनाले अमेरिकालाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक मापदण्डहरूको पालना गर्न र सबै राष्ट्रका नेताहरू प्रति समान व्यवहार गर्न बाध्य बनाउनुपर्छ।
अन्ततः यस घटनाको वास्तविक परिणाम त्यो दिनको भिडियोमा मात्र सीमित छैन, बरु यसले भविष्यमा अमेरिकाको सुरक्षा र कूटनीतिक क्षमता माथि कस्तो छाप छोड्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ। विश्वका सबै शक्तिशाली राष्ट्रहरूले यो घटनाबाट पाठ सिक्दै, भविष्यमा यस्ता लाजमर्दो र अपमानजनक घटनाहरू नदोहोरिउन् भन्ने सुनिश्चित गर्नुपर्छ। यो घटनालाई केवल नकारात्मक कोणबाट मात्र हेर्नु न्यायोचित हुदैन किनभने यसले केही महत्त्वपूर्ण सकारात्मक सन्देशहरू पनि दिएको छ, जुन हाम्रो जस्तो विकासशील देशका लागि विशेष रूपमा मननीय छन्। यस घटनाले कानुन सबैका लागि बराबर हुन्छ भन्ने बलियो सन्देश दिएको छ। यसले सुरक्षाकर्मीहरूले आफ्नो कामलाई प्राथमिकतामा राखेर दिइएको आदेशको कडाइपूर्वक पालना गर्नुपर्छ भन्ने सिकाएको छ, जसले सुरक्षा प्रणालीको व्यावसायिकतालाई उजागर गर्छ। साथै, हाम्रो जस्तो देशमा ‘म यस्तो मान्छे हुँ’ भन्दै शक्तिको दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्तिलाई पनि यसले निरुत्साहित गर्छ। अन्ततः, राष्ट्रपति म्याक्रोनले यो अवस्थालाई सहजतापूर्वक लिएर ट्रम्पलाई फोन गर्नु र पैदल हिड्नुले कूटनीतिमा नम्रता र समझदारीको महत्त्व कति ठूलो हुन्छ भन्ने देखाउँछ।
प्रकाशित मिति: ८ आश्विन २०८२, बुधबार
प्रतिक्रिया