कांग्रेसलाई एक सचेत नागरिकको सुझाव

नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनले पार्टीको सैद्धान्तिक धरातललाई पुनर्जीवित गर्दै बिपी कोइरालाको प्रजातान्त्रिक समाजवादलाई २१ औ शताब्दीको आवश्यकता अनुसार व्याख्या गर्नु सुखद पक्ष हो। समयको परिवर्तनसँगै पुराना नेताहरूमा देखिएको वैचारिक शिथिलता र आधुनिक प्रविधि एवं युवा मनोविज्ञान बुझ्न नसक्ने कमजोरीलाई सुधार्दै अब पार्टी नयाँ युगको संवाहक बन्नु उपयुक्त देखिन्छ। महाधिवेशनले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको रक्षा र संविधानको पूर्ण कार्यान्वयनलाई आफ्नो राजनीतिक लक्ष्य बनाउनु राष्ट्रको हितमा छ। सनातन धर्म र सांस्कृतिक पहिचानको सम्मान गर्दै धार्मिक स्वतन्त्रताका पक्षमा उभिने नीतिले पार्टीको सामाजिक जगलाई थप मजबुत बनाउन सक्छ। वैचारिक स्पष्टता बिनाको संगठनले दिशाहीनता निम्त्याउने भएकाले आगामी दिनमा प्रशिक्षण र नीतिगत बहसमा जोड दिनु आवश्यक छ। यसले कार्यकर्तामा नयाँ उत्साह भर्ने र कांग्रेसको परम्परागत मतलाई सुरक्षित राख्दै नयाँ मतदातालाई आकर्षित गर्ने रणनीति सफल हुन सक्ने देखिन्छ।

पार्टीभित्र झांगिएको शक्ति संघर्ष र पद प्राप्तिका लागि हुने चरम होडबाजीले सांगठनिक मर्यादामा क्षति पुर्‍याएको सन्दर्भमा आन्तरिक सुधार हुनु जरुरी छ। गुट र उपगुटको राजनीतिले कांग्रेसलाई जीवन्त पार्टी भन्दा पनि गुटहरूको महासंघ जस्तो बनाएको यथार्थलाई स्वीकार्दै अबका दिनमा आन्तरिक एकतालाई प्राथमिकता दिनु नै बुद्धिमानी हुनेछ। व्यक्तिगत स्वार्थ र शक्तिको लुछाचुचुँडीले गर्दा जनसरोकारका मुद्दा ओझेलमा परेकाले नेतृत्व तहमा नैतिकता र निष्ठा कायम राख्न ध्यान दिनु राम्रो हुन्छ। आन्तरिक लोकतान्त्रिक अभ्यासका नाममा हुने अस्वस्थ प्रतिस्पर्धालाई रोकेर विधानसम्मत चल्ने परिपाटी बसाल्नु अबको मुख्य चुनौती हो। गुटबन्दीको अन्त्य बिना पार्टीले विपक्षी दलहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन हुने भएकाले तल्लो तहदेखि नै भावनात्मक एकता कायम गर्न विशेष अभियान सञ्चालन गर्नु पर्ने देखिन्छ। यसले नेतृत्वलाई शक्ति केन्द्र भन्दा पनि कार्यकर्ता र जनताप्रति उत्तरदायी बनाउन मद्दत पुग्नेछ।

सांगठनिक संरचनामा देखिएको तदर्थवादको अन्त्य गर्दै समयमै महाधिवेशन गर्ने र भातृ संस्थाहरूलाई तत्काल पूर्णता दिएर चलायमान बनाउनु सांगठनिक स्वास्थ्यका लागि अनिवार्य छ। नेविसंघ र तरुण दल जस्ता नर्सरीहरूलाई सक्रिय नबनाई पार्टीको भविष्य सुरक्षित नहुने भएकाले युवा सहभागिता सुनिश्चित गर्न ४० प्रतिशतको हिस्सा छुट्याउने प्रयास सराहनीय छ। सक्रिय सदस्यता वितरण प्रणालीलाई प्रविधिमैत्री र पारदर्शी बनाएर केवल चुनावका बेला मात्र क्रियाशील हुने परिपाटीलाई सच्याउनु पर्ने देखिन्छ। कार्यकर्ताको काम र योगदानको वैज्ञानिक मूल्यांकन गरी दण्ड र पुरस्कारको व्यवस्था गर्ने पद्धतिले निष्ठावान् व्यक्तिहरूलाई प्रोत्साहन मिल्नेछ। समावेशी प्रतिनिधित्वको सिद्धान्तलाई अंगीकार गर्दै दलित, जनजाति, मधेशी र पिछडिएका क्षेत्रका नागरिकलाई अर्थपूर्ण नेतृत्वमा पुर्‍याउने नीति लिदा यसले सामाजिक न्यायलाई बलियो बनाउँछ। महिलाहरूको सहभागितालाई पनि ३३ प्रतिशतबाट बढाएर नीति निर्माणको निर्णायक तहमा पुर्‍याउनु आजको आवश्यकता हो।

विगतमा नेपाली कांग्रेसले तत्कालीन माओवादीसँग गरेको चुनावी तालमेल र सरकार निर्माणका क्रममा नेकपा एमालेसँग गरेका विभिन्न सत्ता केन्द्रित गठबन्धनप्रति कार्यकर्ता तहमा निकै ठूलो आक्रोश देखिएको छ। विचार र सिद्धान्त नमिल्ने शक्तिहरूसँग केवल सत्ताका लागि गरिने अप्राकृतिक सहकार्यले कांग्रेसको मौलिक पहिचान नै संकटमा पर्न सक्ने खतरालाई नेतृत्वले बुझ्न जरुरी छ। आफ्नै चुनाव चिह्न ‘रुख’ मा मतदान गर्न नपाउँदा कार्यकर्तामा पैदा भएको निराशालाई सम्बोधन गर्दै अबका दिनमा आफ्नै तागतमा चुनाव लड्ने संकल्प गर्नु उपयुक्त हुनेछ। नीति, विधान र विचारधारालाई तिलाञ्जली दिएर जसरी पनि सरकारमा सामेल हुने प्रवृत्तिले पार्टीलाई सत्तामुखी मात्र बनाउने हुँदा यसलाई सच्याउनु पर्ने देखिन्छ। सत्ताभन्दा सत्य र सिद्धान्त ठूलो हो भन्ने मान्यतालाई पुनः स्थापित गर्नु नै अबको प्रमुख सांगठनिक कार्यभार हुनुपर्छ भन्ने आम बुझाइ छ।

यसै सन्दर्भमा गगन थापाले अघि सारेको “एक्लै लड्ने र विचारमा अडिग रहने” प्रस्तावले पार्टीभित्र र बाहिर ठूलो सकारात्मक तरंग पैदा गरेको छ। निर्वाचनमा हार ब्यहोर्नु परे पनि वा केही समय प्रतिपक्षमा बस्नु परे पनि त्यसलाई सहर्ष स्वीकार गर्दै कांग्रेसलाई आफ्नै खुट्टामा उभ्याउनु पर्ने अडान परिपक्व राजनीतिको संकेत हो। सत्ताको लुछाचुचुँडीमा लाग्नुभन्दा पार्टीलाई वैचारिक रूपमा स्पष्ट र नैतिक रूपमा सबल बनाउँदै सही मार्गमा ल्याउनु नै अहिलेको श्रेयस्कर बाटो हो। विचारहीन गठबन्धनले पार्टीका इमानदार कार्यकर्ताको मनोबल गिराउने भएकाले अबको कांग्रेसले चुनावी गणितभन्दा पनि लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतालाई केन्द्रमा राख्नु राम्रो हुन्छ। यो सोचले कांग्रेसलाई दीर्घकालीन रूपमा बलियो बनाउने र सत्ताको वैशाखी बिना नै जनताको मन जित्न सक्ने आधार तयार गर्न सक्छ।

पार्टीभित्रको सुशासन कायम गर्न नातावाद, कृपावाद र नेताको चाकरी गरेर पद हत्याउने गलत अभ्यासलाई जरैदेखि उखेल्नु पर्ने देखिन्छ। क्षमता र योगदान भन्दा पनि नेताको वरिपरि घुम्नेले अवसर पाउने प्रवृत्तिको अन्त्यका लागि थापाले लिएको कडा अडानलाई कार्यान्वयनमा लैजानु पर्छ। पार्टीभित्र ‘हाम्रो मान्छे’ भन्दा पनि ‘राम्रो मान्छे’ छनोट गर्ने प्रणाली बसाल्न विधानको कडाइका साथ पालना हुनुपर्छ। अवसरको न्यायोचित वितरण नहुँदा इमानदार कार्यकर्ता पलायन हुने खतरा रहेकाले पद प्राप्तिको मापदण्ड नेताको आशीर्वाद नभई कार्यकर्ताको मूल्यांकनलाई बनाउनु नै न्यायपूर्ण हुन्छ। चाकडी र गुटको आडमा माथि पुग्ने बाटो बन्द गरी योग्यताक्रम (मेरिटोक्रेसी) का आधारमा संगठन अघि बढाएमा मात्र कांग्रेसभित्र आन्तरिक शुद्धीकरणको नयाँ लहर आउन सक्छ।

पार्टीभित्र बढ्दो अनुशासनहीनता र अराजकतालाई नियन्त्रण गर्न कडा अनुशासनको पालना गर्ने नीति अवलम्बन गर्नु पर्ने देखिन्छ। निर्वाचनका बेला आफ्नै उम्मेदवार विरुद्ध लाग्ने वा सार्वजनिक रूपमा पार्टी मर्यादाको मानमर्दन गर्ने प्रवृत्तिलाई रोक्न कडा सांगठनिक प्रावधानहरू कार्यान्वयन गर्न सुझाव दिइन्छ। अनुशासन बिनाको लोकतन्त्रले पार्टीलाई कमजोर बनाउने भएकाले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनु पर्छ। साथै, बाह्य शक्ति केन्द्रहरूको बढ्दो चलखेल र प्रभावलाई निरुत्साहित गर्दै राष्ट्रिय हित र स्वाधीनताका आधारमा निर्णय लिने स्वायत्तता कायम गर्न ध्यान दिनु पर्छ। बाह्य प्रभावमा परेर गरिने राजनीतिक निर्णयले मुलुकको सार्वभौमिकता र पार्टीको साखमा आँच पुग्ने भएकाले सन्तुलित परराष्ट्र नीतिको वकालत गर्नु पर्छ। नेतृत्वले विदेशी शक्तिको आशीर्वाद भन्दा पनि आफ्नै देशका जनताको विश्वास जित्नु नै सबैभन्दा ठूलो सफलता हो।

नेपाली कांग्रेसले अब सुशासन र भ्रष्टाचार विरुद्ध शून्य सहनशीलताको नीतिलाई केवल नारामा मात्र सीमित नराखी व्यवहारमा उतार्न सक्यो भने मात्र जनताको विश्वास बढ्छ। भ्रष्टाचारमा मुछिएका र नैतिक पतन भएका नेताहरूलाई कारबाही गर्ने साहस देखाउनु पर्ने जनचाहना छ। सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई छिटो र छरितो बनाउन सरकारमा हुँदा वा प्रतिपक्षमा रहँदा दबाब दिने भूमिकालाई सशक्त बनाउन सुझाव दिइन्छ। शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत अधिकारमा राज्यको लगानी बढाएर गरिब जनताको पहुँच सुनिश्चित गर्ने कार्यलाई उच्च प्राथमिकतामा राख्नु पर्छ। सरकारी विद्यालय र अस्पतालहरूको गुणस्तर सुधारलाई मुख्य राजनीतिक एजेन्डा बनाइनु पर्छ। सुशासन कायम नभएसम्म लोकतन्त्रको प्रतिफल भुइतहका जनताले पाउन नसक्ने यथार्थलाई स्वीकार्दै कांग्रेसले अब आफूलाई भ्रष्टाचार विरोधी अभियानको नेतृत्वकर्ताका रूपमा उभ्याउन सकेमा जनताको मन जित्न सफल हुनेछ।

आर्थिक क्रान्तिका लागि स्वदेशी उत्पादनको प्रवद्र्धन र रोजगारी सिर्जनालाई कांग्रेसले आफ्नो मुख्य कार्यभार बनाउनु पर्छ। बेरोजगारीका कारण विदेशिन बाध्य भएका युवाहरूको समस्या समाधान गर्न र उनीहरूको सीपलाई स्वदेशमै उपयोग गर्ने वातावरण निर्माण गर्नु राज्यको दायित्व हो। कृषि क्षेत्रमा आधुनिकीकरण र किसानलाई समयमै मल, बीउ र बजारको व्यवस्था गर्न सरकारलाई उत्तरदायी बनाउने संकल्प पूरा गर्न ध्यान दिनु पर्छ। निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्दै लगानीमैत्री वातावरण सिर्जना गरी उद्यमशीलताको विकास गर्ने नीति लिनु उपयुक्त हुन्छ। जलविद्युत, पर्यटन र जडीबुटी जस्ता नेपालका मौलिक स्रोतहरूको उच्चतम प्रयोगबाट मुलुकको समृद्धि सम्भव छ भन्ने कुरालाई केन्द्रमा राख्नु पर्छ। साना तथा मझौला उद्योगहरूको संरक्षण गर्दै आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको जग बसाल्न ठोस योजना ल्याउनु पर्ने देखिन्छ। आर्थिक विकास बिना राजनीतिक स्वतन्त्रताको अर्थ नहुने सन्देश जनतामा पुर्‍याउनु आवश्यक छ।

अन्ततः निर्वाचन आयोगले गगन थापालाई आधिकारिकता प्रदान गरेकोमा हार्दिक बधाई। अब हार-जितको व्यक्तिगत आवेग र अनावश्यक रुवाबासीलाई त्यागेर बहुमत प्रतिनिधिको विवेकपूर्ण निर्णयलाई सहर्ष स्वीकार गर्नु नै परिपक्व राजनीतिक संस्कार हो। लोकतन्त्रमा नीति, विधि र कानुनी निर्णय सर्वोपरि हुन्छन्, जसको पालना गर्नु सबैको दायित्व हो। एउटा सचेत नागरिकको नाताले के सुझाव दिन चाहन्छु भने – व्यक्तिगत मतभेद भन्दा माथि उठेर पार्टीको बृहत्तर हितका लागि सबै पक्ष एक ढिक्का भई आगामी चुनावी अभियानमा होमिनु नै तपाईहरू को हितमा हुनेछ। समग्रमा यी बुँदाहरूले कांग्रेसलाई पुनर्संरचना र पुनर्जीवन दिने मार्गचित्र प्रस्तुत गरेका छन्। यी सन्देशहरूलाई अक्षरशः पालना गरेमा मात्र पार्टीले जनविश्वास जित्न र आगामी दिनमा देशको नेतृत्व गर्न सफल हुनेछ। कांग्रेसको अबको यात्रा आन्तरिक शुद्धीकरण र जनसेवाको सन्तुलनमा आधारित हुनु नै सबैको हितमा हुनेछ।

प्रकाशित मिति: ३ माघ २०८२, शनिबार