काठमाडौं। माघ २५ गतेदेखि सम्पर्कविहीन रहेका ४० वर्षीय निरेन काफ्ले मृत अवस्थामा फेला परेका छन्। उनका परिवारले माघ २६ गते जिल्ला प्रहरी परिसर ललितपुरमा उनलाई हराएको भन्दै निवेदन दिएका थिए। निवेदन आएपछि प्रहरीले खोजी कार्य तीव्र बनाएको थियो।
खोजीका क्रममा प्रहरीले फागुन १ गते कान्ति लोकपथ क्षेत्रका विभिन्न भिरालो तथा खोचहरूमा ड्रोन क्यामरा प्रयोग गरेको थियो। सोही क्रममा ड्रोन अपरेटर टार्जन लिम्बुले टीकाभैरव र माल्टागाउँ जोड्ने ठूलो खोचको भीरमा एउटा गाडी अडकिएको देखेका थिए। ड्रोनबाट प्राप्त दृश्यका आधारमा गाडी दुर्घटनामा परेको पुष्टि भएको प्रहरीको भनाइ थियो। ड्रोनबाट हेर्दा सडकभन्दा करिब ३०० मिटर तल गाडी खसेको देखिएको थियो।
जिल्ला प्रहरी परिसर ललितपुरका अनुसार, माघ २५ गतेदेखि सम्पर्कविहीन भएका काफ्लेको खोजी कार्यको क्रममा फागुन १ गते ड्रोनमार्फत दुर्घटनास्थल पत्ता लागेको हो। मृतकको शव परिवारले बुझिसकेको छ भने गाडी दुर्घटना स्थलमै रहेको जनाएको छ। प्रहरीले भने, “के कारणले दुर्घटना भयो भन्ने खुल्न सकेको छैन। घटनाको अनुसन्धान जारी छ।”
ड्रोन प्रयोगबाट खोजी कार्य द्रुत गतिमा अगाडि बढाउन सकिने प्रमाण यस घटनाले देखाएको छ। यसले विज्ञान र प्रविधि प्रयोगको महत्वलाई पनि पुष्टि गरेको छ। नेपालमा सरकारले ड्रोन सम्बन्धी कार्यविधि (अनम्यान्डेड एरियल भेइकल फ्लाइट प्रोसेड्युर) जारी गरेर ड्रोन चलाउन अनुमति लिनै पर्ने व्यवस्था गरेको छ। पूर्व स्वीकृतीबिना ड्रोन क्यामरा प्रयोग गरी तस्बिर वा भिडियो दृष्य रेकर्ड गरेमा नागरिक उड्डयन प्राधिकरण ऐन र विद्युतीय कारोबार ऐन अनुसार कारबाही हुने प्रावधान छ।
विशेषज्ञहरूको भनाइ अनुसार, सही नीति, नियम र योजना अपनाएर यस्ता नयाँ प्रविधिको प्रयोग अधिकतम गर्दै देशलाई द्रुत गतिमा अघि बढाउन सकिन्छ। संसार विज्ञान र प्रविधिमा तीव्रगतिमा अगाडि बढिरहेको बेला नेपालले पनि यस्ता प्रविधिहरूलाई प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न आवश्यक देखिएको छ।
यस घटनाबाट स्पष्ट हुन्छ कि आधुनिक प्रविधि र विज्ञानको सही प्रयोगले खोजी–बचावका काममा समय र स्रोत दुवै बचाउन सकिन्छ। ड्रोन प्रयोगको माध्यमबाट दुर्गम र जोखिमपूर्ण स्थानमा भएको दुर्घटनाको स्थान पत्ता लगाउन सकिन्छ र जनधनको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सकिन्छ। यसले देशमा आपतकालीन व्यवस्थापन, खोजी–बचाव र सुरक्षासम्बन्धी कार्यमा नयाँ आयाम थपेको छ।
सरकारको नीति अनुसार, ड्रोनको प्रयोग गर्दा नियमको पालना अनिवार्य रहेको छ। ड्रोनलाई स्वीकृति अनुसार मात्र उडान गर्न पाइने, अनुमति नलिई प्रयोग गर्दा कानुनी कारबाही हुने व्यवस्था रहेको छ। यही नीति र प्रविधिको संयोजनले भविष्यमा यस्ता घटनामा द्रुत र प्रभावकारी कार्यवाही सम्भव बनाउने विश्वास गरिएको छ।
सही नियम र प्रविधिको प्रयोगले दुर्घटना क्षेत्र पत्ता लगाउन मात्र होइन, उद्धार कार्य, सुरक्षा निगरानी र प्राकृतिक विपद् व्यवस्थापनमा पनि सहयोग पुर्याउन सक्छ। यस घटनाले देशमा ड्रोन प्रविधिको महत्व र यसको सही प्रयोग आवश्यक रहेको कुरा देखाएको छ।
नेपालमा विज्ञान र प्रविधिको प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्दै यसलाई नीति, योजना र कानुनी ढाँचासँग जोडेर सञ्चालन गर्न सकिएमा खोजी–बचाव, सुरक्षाकर्मीको क्षमता र जनताको जीवन सुरक्षामा ठूलो सुधार आउन सक्छ। यस घटनाले पनि प्रमाणित गरेको छ कि आधुनिक प्रविधिको सही प्रयोगले मानव जीवन र सम्पत्तिको सुरक्षा द्रुत र प्रभावकारी बनाउन सक्छ।
प्रकाशित मिति: ४ फाल्गुन २०८२, सोमबार
प्रतिक्रिया