काठमाडाैं । यो घटना मध्य पूर्वको राजनीतिमा एक अभूतपूर्व र खतरनाक मोड हो। फेब्रुअरी २८, २०२६ मा अमेरिका र इजराइलको संयुक्त सैन्य अभियानमा इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामिनीको हत्या भएको थियो। यो हमला तेहरानमा भएको हो जसमा इजराइली लडाकु विमान र अमेरिकी गुप्तचर सहयोगमा खामिनीको आधिकारिक निवास तथा कार्यालय लीडरशिप हाउस कम्पाउन्डमा दर्जनौं शक्तिशाली मिसाइल र बम खसालिएका थिए। इरानी सरकारी सञ्चार माध्यमले मार्च १ मा उनको मृत्युको पुष्टि गरेको हो र ४० दिनको राजकीय शोक तथा ७ दिनको राष्ट्रिय विदा घोषणा गरेको छ।
हमलाको मुख्य लक्ष्य तेहरानस्थित सर्वोच्च नेताको कम्पाउन्ड थियो। उपग्रह तस्वीरहरूले यो क्षेत्रमा भयानक क्षति देखाएका छन्—भवनहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्। इजराइलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले यसलाई ठूलो विजयको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा खामिनीलाई इतिहासका सबैभन्दा दुष्ट व्यक्तिहरूमध्ये एक भन्दै उनको मृत्यु घोषणा गरेका थिए। यो केवल एक हत्या थिएन, यो इरानको नेतृत्वलाई उखेल्ने र शासन परिवर्तन गर्ने मास्टर प्लान थियो।
गुप्तचरहरूको लामो जासूसीको परिणामस्वरूप यो अवसर प्राप्त भएको थियो। अमेरिकी सीआईए र इजराइली गुप्तचरले खामिनी र अन्य शीर्ष नेताहरूको स्थान पत्ता लगाएका थिए। हमलामा करिब ४० जना वरिष्ठ अधिकारीहरू मारिएका छन्, जसमा पूर्व राष्ट्रिय सुरक्षा प्रमुख अली शमखानी, रिभोल्यूशनरी गार्डका ग्राउन्ड फोर्स कमान्डर मोहम्मद पाकपुर, रक्षा मन्त्री अजीज नसीरजादेह लगायत छन्। यसबाहेक खामिनीका परिवारका सदस्यहरू छोरी, नाति र बुहारी पनि मारिएका छन्। यो हमलाले इरानी शासन प्रणालीलाई गहिरो धक्का दिएको देखिन्छ ।
यो हमला तेहरानमा मात्र सीमित थिएन। इरानका धेरै प्रान्तमा मिसाइल र बमबारी भएको छ। तेहरानमा घण्टौंसम्म विस्फोटका आवाज गुन्जिए आकाश धुवाँले ढाकियो र सडकहरूमा एम्बुलेन्स तथा फायर ब्रिगेडको साइरन मात्र सुनियो। इरानको हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली पूर्ण रूपमा असफल साबित भएको छ।
खामिनीको मृत्युमा इरानले गहिरो शोक व्यक्त गरेको छ तर साथै अमेरिका र इजराइलविरुद्ध कडा प्रतिक्रिया दिएको छ। इरानले हजारौं बलिस्टिक मिसाइल र ड्रोन प्रक्षेपण गरेको छ । जसले इजराइलका शहरहरू, अमेरिकी सैन्य अड्डा र खाडी राष्ट्रहरू बहराइन, कुवेत, कतार, यूएईलाई लक्षित गरेको छ। यी देशहरूमा अमेरिकी अड्डा भएकाले इरानले तिनलाई पनि हमला गरेको छ। यसले युद्धलाई इजराइल इरान सीमाबाट बाहिर निकालेर सम्पूर्ण मध्य पूर्वमा फैलाएको छ। होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने घोषणा गरिएको छ, जसले विश्व तेल आपूर्तिमा ठूलो असर पार्न सक्छ।
खामिनी १९८९ देखि सर्वोच्च नेताको पदमा थिए। उनको मृत्युले इरानमा शक्ति शून्यता सिर्जना गरेको छ। संविधानअनुसार तीन सदस्यीय अन्तरिम परिषद् राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियन, न्यायाधीश गोलाम होसैन मोहसेनी एजेही र आयतोल्लाह अलिरेजा अराफीले अस्थायी रूपमा नेतृत्व सम्हालेको छ। असेंबली अफ एक्सपर्ट्सले नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गर्नेछ, तर आन्तरिक द्वन्द्व र अस्थिरता आउन सक्छ। इरानले समर्थन गरेका प्रोक्सी समूहहरूले हमास, हिजबुल्लाह, हुथी, इराक सिरियाका मिलिसिया नेतृत्वविहीन भएका छन्।
अहिले मार्च ३, २०२६ सम्म युद्ध चौथो दिनमा प्रवेश गरेको छ। इजराइल र अमेरिकाले तेहरान र बेरुतमा निरन्तर हमला गरिरहेका छन् भने इरानले प्रतिक्रिया दिइरहेको छ। ट्रम्पले युद्ध ४, ५ हप्ता वा बढी समयसम्म चल्न सक्ने संकेत दिएका छन्। विश्व अर्थतन्त्रमा प्रभाव परेको छ । तेल मूल्य आकाशिने खतरा छ, जसले नेपाल जस्ता आयातमुखी देशमा महँगी बढाउँछ।
अबका दिनहरू अत्यन्त चुनौतीपूर्ण छन्। इरानले ४० दिनको शोक मनाइरहेको छ, तर उसको प्रतिक्रिया कति विनाशकारी हुन्छ भन्ने प्रश्न छ। के अमेरिका इजराइलले ग्राउन्ड इनभेसन गर्छन् ? के इरानले इजराइलका शहरहरूमा हजारौं मिसाइल बर्साउँछ ? यो घटनाले मध्य पूर्वको शक्ति सन्तुलन सदाका लागि परिवर्तन गरेको छ। छायाँ युद्ध अब खुला र सर्वनाशकारी युद्धमा बदलिएको छ। मध्य पूर्वको भविष्य अनिश्चित छ—के यो शान्तिको बाटो हो वा तेस्रो विश्वयुद्धको सुरुवात हो अब समयले मात्र बताउनेछ।
प्रकाशित मिति: १९ फाल्गुन २०८२, मंगलबार
प्रतिक्रिया