एजेन्सी । पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्व थप जटिल बन्दै गर्दा इरानले इजरायलमाथि नयाँ क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको छ। यो घटनाले क्षेत्रीय मात्र होइन, विश्वव्यापी ऊर्जा बजार र सुरक्षा परिस्थितिमा गम्भीर असर पारेको सङ्केत दिएको छ। अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध कडा सैन्य कारबाहीको चेतावनी दिए केही घण्टामै आक्रमण भएको हो।
इजरायली सेनाका अनुसार शुक्रबार प्रहार गरिएका मिसाइलहरूलाई हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले रोक्ने प्रयास गर्यो। प्रारम्भिक विवरण अनुसार ठूलो मानवीय क्षति भने भएन, तर केही घर र सवारी साधनमा क्षति पुगेको छ। तेल अभिवस्थित रेल स्टेशन क्षेत्रमा छर्रा प्रहारको असर परेको पनि जनाइएको छ।
करिब एक महिनाअघि अमेरिका र इजरायलले इरानभित्र आक्रमण सुरु गरेपछि सुरु भएको युद्धले व्यापक प्रतिशोधको चक्र सिर्जना गरेको छ। यो द्वन्द्व मध्यपूर्वभर फैलिँदै विश्व अर्थतन्त्रमा समेत गम्भीर प्रभाव पारिरहेको छ।
विशेषगरी होर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानले प्रभावकारी अवरोध गर्दा ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो दबाब परेको छ। यस जलमार्गबाट विश्वको झन्डै एक-पाँचौँ भाग तेल र ग्यास आपूर्ति हुन्छ।
ट्रम्पले इरानलाई ‘पाषाण युगमा फर्काउने’ चेतावनी दिएका थिए र वार्तामा सहमति नभए थप आक्रमण तीव्र हुने सङ्केत दिएका थिए। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत पुल र विद्युत् पूर्वाधार लक्षित हुनसक्ने संकेत दिएका छन्। यसको प्रत्युत्तरमा इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले नागरिक पूर्वाधारमाथि आक्रमणले उनीहरूलाई आत्मसमर्पण गराउन नसक्ने स्पष्ट पारेका छन्।
दुवै पक्षले अब सैन्य मात्र नभई आर्थिक र औद्योगिक संरचनालाई लक्षित गर्न थालेपछि, विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति शृङ्खलामा गम्भीर अवरोधको चिन्ता बढेको छ।
खाडी क्षेत्र पनि द्वन्द्वको घेरामा परेको छ। कुवेतको राष्ट्रिय तेल कम्पनीको रिफाइनरीमा ड्रोन आक्रमण हुँदा आगलागी भएको छ भने संयुक्त अरब इमिरेट्सले मिसाइल र ड्रोन आक्रमणहरू विफल पारेको जनाएको छ। इरानले युएई, बहराइन र इजरायलका औद्योगिक लक्ष्यमा आक्रमण गरेको दाबी पनि गरेको छ।
इरानका केही शहरमा बमबारी भइरहँदा पनि तेहरानमा सर्वसाधारणको दैनिक जीवन आंशिक रूपमा जारी छ। स्थानीयका अनुसार मेलाट पार्कमा परिवारहरू भेटघाट गरिरहेका छन् भने सुरक्षा चौकीहरू बढाइएका छन्।
इजरायलमा धार्मिक पर्व निस्तारपर्व चलिरहे पनि केही नागरिकले भूमिगत बङ्करमै उत्सव मनाउन बाध्य भएका छन्।
विश्वभरको असर बढ्दै गएको छ। ट्रम्पको चेतावनीपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल ११० डलरसम्म पुगेको छ। विश्लेषकहरूले भनेका छन् कि अमेरिकी प्रशासनले द्वन्द्व अन्त्यबारे स्पष्ट रणनीति नदिँदा अनिश्चितता बढेको छ।
विश्व बैंकले यस घटनाले मुद्रास्फीति, रोजगारी र खाद्य सुरक्षामा गम्भीर जोखिम निम्त्याउने चेतावनी दिएको छ। चीनका एयरलाइन्सले इन्धन अधिभार बढाएका छन्, मलेसियाले सरकारी कर्मचारीलाई घरबाट काम गर्न निर्देशन दिएको छ भने पाकिस्तानले इन्धन मूल्य वृद्धिको निर्णय गरेको छ। भुटानमा पनि इन्धन अभावका कारण राजधानी थिम्पूमा लामो लाइन देखिएको छ।
इराक, इजिप्ट जस्ता देशहरूले ऊर्जा खर्च नियन्त्रणका लागि पसल र रेस्टुरेन्ट छिटो बन्द गर्ने आदेश दिएका छन्। यसैबीच ट्रम्पले इरानसँग वार्तामा लचिलो हुन सक्ने सङ्केत दिएका छन्, तर तेहरानले अमेरिकी प्रस्तावलाई ‘अतिवादी र अव्यावहारिक’ भनेको छ।
कूटनीतिक तहमा तनाव कायम छ। बेलायतले होर्मुज जलडमरूमध्य खुलाउन ४० देशलाई एकजुट गरेको छ भने इटालीले आवश्यक वस्तु ढुवानीका लागि मानवीय मार्ग खुलाउन आग्रह गरेको छ।
संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदले जलमार्ग सुरक्षाका लागि सैन्य बल प्रयोगबारे मतदान गर्ने योजना बनाएको थियो, तर ‘गुड फ्राइडे’ सार्वजनिक बिदाका कारण स्थगित गरिएको छ। नयाँ मिति भने सार्वजनिक गरिएको छैन।
प्रकाशित मिति: २० चैत्र २०८२, शुक्रबार
प्रतिक्रिया