घण्टीको लहर: समृद्धिको अन्तिम अवसर

नेपालको राजनीति दशकौदेखि एउटै चक्रमा घुमिरहेको छ। २००७ सालदेखि आजसम्म पटक-पटक व्यवस्था परिवर्तन भए, तर आम जनताको अवस्थामा गुणात्मक सुधार आउन सकेन। नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्र जस्ता स्थापित शक्तिहरूले दशकौसम्म सत्ताको बागडोर सम्हाले पनि उनीहरूले देशलाई स्पष्ट आर्थिक दिशा र समृद्धिको मार्गमा लैजान पूर्णतः असफल देखिए। पुराना दलहरू असफल हुनुको पछाडि भागबण्डाको राजनीति, नीतिगत भ्रष्टाचार, र बिचौलियाहरूको अस्वाभाविक प्रभाव मुख्य जिम्मेवार छन्। सत्ता टिकाउनका लागि गरिने अपवित्र गठबन्धनले सुशासनको घाँटी निमोठेको छ भने दलहरू भित्र युवा र सक्षम नेतृत्वलाई अघि बढ्न नदिने ‘सिन्डिकेट’ प्रथाले गर्दा सिर्जनशील सोच ओझेलमा परेको छ। यही राजनीतिक शून्यता, चरम भ्रष्टाचार र व्याप्त जनआक्रोशको बीचबाट बालेन शाह र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) जस्ता नयाँ शक्तिहरूको उदय एक ऐतिहासिक आवश्यकताका रूपमा भएको हो।

बालेन्द्र शाह (बालेन) को काठमाडौंको मेयरका रूपमा उदय हुनु नेपाली राजनीतिका लागि एउटा साधारण चुनावी परिणाम मात्र नभई यो एक युगान्तकारी घटना हो। पेशाले संरचनात्मक इन्जिनियर र र्‍यापर रहेका बालेनले कुनै राजनीतिक विरासत वा संगठनात्मक आडबिना केवल एउटा बलियो ‘भिजन’ र ‘नयाँ कार्यशैली’ को भरमा स्थापित दलका किल्लाहरू भत्काइदिए। उनले आफूलाई परम्परागत नेताका रूपमा भन्दा पनि समस्याको समाधान निकाल्ने ‘विज्ञ’ का रूपमा प्रस्तुत गरे, जसलाई काठमाडौंका सचेत मतदाताले सहर्ष स्वीकार गरे। बालेनको उदयले नेपाली राजनीतिमा अब भाषण र आश्वासन भन्दा पनि ठोस नतिजा (Delivery) महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने सन्देश दिएको छ। उनको मार्गचित्र सुशासन, व्यवस्थित सहरीकरण र शिक्षा-स्वास्थ्यको जग सुधारमा केन्द्रित छ, जसले पुराना र गतिहीन राजनीतिक शक्तिहरूका विरुद्धमा एउटा सशक्त चेतनाको लहर सिर्जना गरेको छ।

रवि लामिछाने र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उदयले नेपाली राजनीतिमा अर्को शक्तिशाली र हस्तक्षेपकारी मोड ल्याएको छ। लामो समय टेलिभिजन मार्फत आम नागरिकका पीडा, प्रशासनिक ढिलासुस्ती र भ्रष्टाचारका विरुद्ध आवाज उठाएर रविले जनताको त्यही भरोसालाई राजनीतिक शक्तिमा रूपान्तरण गरे। २०७९ को निर्वाचनमा रास्वपाले छोटो समयमै प्राप्त गरेको सफलताले परम्परागत दलहरूले दशकौसम्म जनताको अपेक्षा पूरा गर्न नसकेको यथार्थलाई पुष्टि गर्दछ। रविले “परिवर्तन सम्भव छ” भन्ने नारा दिएर खासगरी युवा र निराश मतदातामा नयाँ आशाको सञ्चार गराए। रास्वपाको उदय कुनै आकस्मिक घटना नभई वर्षौँदेखि गुम्सिएको जनताको आक्रोश र वैकल्पिक राजनीतिका लागि भएको छटपटीको प्रतिफल हो, जसले नेपाली संसद्मा समेत नयाँ उर्जा र खबरदारीको भूमिका निर्वाह गरिरहेको थियो ।

रास्वपाको नीतिगत आधार “संवैधानिक समाजवाद” मा टिकेको छ, जसले व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र बजार अर्थतन्त्रलाई आत्मसात् गर्दै राज्यले शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक सुरक्षामा अभिभावकीय भूमिका खेल्नुपर्ने मान्यता राख्छ। यस पार्टीको मुख्य कार्यक्रम “न्यूनतम साझा कार्यक्रम” मार्फत भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि अधिकार सम्पन्न उच्चस्तरीय आयोग गठन गर्ने, सार्वजनिक सेवालाई “घरदैलोमै पुर्‍याउने” गरी पूर्ण डिजिटल बनाउने र प्रशासनमा राजनीतिक भागबण्डा अन्त्य गरी योग्यताका आधारमा नियुक्ति (Meritocracy) गर्ने रहेको छ। रास्वपाले शिक्षा क्षेत्रमा रहेको दलीय राजनीतिको अन्त्य गरी सरकारी विद्यालयहरूको गुणस्तर सुधार र विद्यालय भर्ना दर बढाउन “सबैका लागि गुणस्तरीय शिक्षा” अभियानलाई प्राथमिकता दिएको छ। त्यस्तै, स्वास्थ्य क्षेत्रमा “स्वास्थ्य बीमाको प्रभावकारी कार्यान्वयन” र हरेक पालिकामा सुविधा सम्पन्न अस्पताल निर्माण गर्ने उनीहरूको ठोस योजना छ, जसले विपन्न नागरिकलाई उपचारको अभावमा मृत्यु हुने अवस्थाबाट जोगाउने लक्ष्य राखेको छ।

आर्थिक विकासका लागि रास्वपाले “रोजगारी स्वदेशमै” भन्ने मूल मन्त्रका साथ साना तथा मझौला उद्योग (SMEs) लाई प्रवर्द्धन गर्ने, कर प्रणालीमा सुधार गरी वैदेशिक लगानीलाई झन्झटमुक्त बनाउने र कृषिमा आधुनिकीकरण गरी उत्पादन वृद्धि गर्ने कार्यक्रम ल्याएको छ। उनीहरूको अर्थनीतिले प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (FDI) लाई सहज बनाउँदै सूचना प्रविधि र जलविद्युतका माध्यमबाट व्यापार घाटा न्यून गर्ने लक्ष्य राखेको छ। साथै, विदेशमा रहेका दक्ष नेपाली जनशक्तिलाई स्वदेश फर्काउने “ब्रेन गेन” (Brain Gain) कार्यक्रम र श्रमिकहरूको हकहितका लागि सुरक्षित वैदेशिक रोजगारीको ग्यारेन्टी गर्ने नीति यस पार्टीको विशिष्टता हो। सुशासनका लागि “राइट टु रिजेक्ट” र “राइट टु रिकल” जस्ता कानुनी व्यवस्था मार्फत निर्वाचित जनप्रतिनिधिलाई जनताप्रति प्रत्यक्ष उत्तरदायी बनाउने रास्वपाको क्रान्तिकारी एजेन्डाले नेपाली लोकतन्त्रलाई थप परिपक्व र जवाफदेही बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

वर्तमान सन्दर्भमा बालेन शाहको कार्यक्षमता र रवि लामिछानेको जनलहर एकै ठाउँमा उभिनु नेपाली राजनीतिको लागि एउटा वास्तविक “गेम चेन्जर” साबित हुन सक्छ। बालेनलाई भावी प्रधानमन्त्रीको रूपमा अघि सार्नु र रवि लामिछानेले संगठनको कमान्ड सम्हाल्नुले एउटा स्पष्ट कार्यविभाजन र शक्तिशाली सन्देश प्रवाह गर्दछ। यो समीकरणले दशकौँदेखि सत्ताको वरपर घुमिरहेका पुराना दलहरूको सिन्डिकेटलाई गम्भीर धक्का पुर्‍याउने निश्चित छ। पुराना दलहरू केवल सत्ता समीकरण र गुटबन्दीमा अल्झिरहेका बेला, यो नयाँ ध्रुवीकरणले डेलिभरी र सुशासनलाई मुख्य एजेन्डा बनाएको छ। यसले विशेष गरी सहरिया मध्यम वर्ग, युवा पुस्ता र विदेशमा रहेका लाखौ नेपालीहरूमा एउटा बलियो भरोसा पैदा गरेको छ, जसले आगामी निर्वाचनमा पुराना शक्तिहरूलाई विस्थापित गर्न निर्णायक भूमिका खेल्ने देखिन्छ।

नेपालको सबैभन्दा ठूलो संकट नै आर्थिक दिशाहीनता र बेरोजगारी हो, जसको समाधानका लागि डा. स्वर्णिम वाग्लेको भूमिका अतुलनीय देखिन्छ। रास्वपाका उपसभापति वाग्लेको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बौद्धिक विज्ञता र आर्थिक अनुभव नै देशलाई वर्तमान संकटबाट बाहिर निकाल्ने एक मात्र आशाको किरण हो। बालेनको अठोट, रविको लोकप्रियता र डा. वाग्लेको नीतिगत स्पष्टताको त्रिवेणी नै नेपालको समृद्धिको वास्तविक आधार बन्न सक्छ। अबको लडाइ केवल सत्ता कब्जा गर्ने मात्र होइन, बरु आर्थिक क्रान्ति गरी देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने हो। रास्वपाले अघि सारेको “योग्यतामा आधारित शासन प्रणाली” र वैदेशिक लगानी मैत्री नीतिले नेपालको रूपान्तरणका लागि कोसेढुङ्गा सावित हुनेछ, जसले प्रतिभा पलायन रोक्न र स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न मद्दत पुर्‍याउनेछ।

रास्वपा र नयाँ शक्तिहरूले नेपालमा ‘डिजिटल डेमोक्रेसी’ र पारदर्शिताको नयाँ अभ्यास सुरु गरेका छन्। उनीहरूले उठाएका मुद्दाहरू – जस्तै साना र मझौला उद्योगलाई प्रोत्साहन, कृषिमा आधुनिकीकरण र शिक्षामा राजनीतिकरणको अन्त्य – नेपालको आमूल परिवर्तनका लागि अनिवार्य सर्त हुन्। रास्वपा केवल एउटा पार्टी मात्र होइन, यो आम नेपालीको ‘आधुनिक नेपाल’ बनाउने सपनाको साझा चौतारी हो। यस दलले पुराना नेताहरूको “चाकरी र नातावाद” को संस्कारलाई तोडेर प्रतिभालाई स्थान दिएको छ, जुन नेपालको प्रशासनिक र राजनीतिक सुधारका लागि ऐतिहासिक कदम हो। यदि यो शक्तिले आफ्नो ऊर्जा र विज्ञतालाई निरन्तरता दिन सक्यो भने, नेपालको राजनीतिक भविष्य उज्ज्वल मात्र होइन, विश्वसामु गर्व गर्न लायक समेत बन्नेछ।

यद्यपि, नयाँ शक्तिहरूको यो यात्रामा अनेकौ चुनौतीहरू पनि विद्यमान छन्। निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका ८० भन्दा बढी दलहरू र विभिन्न क्षेत्रीय असन्तुष्टिहरूले देशमा अझै पनि पहिचान र अधिकारका मुद्दाहरू जीवितै रहेको संकेत गर्दछन्। यदि यी सबै नयाँ र परिवर्तनकारी शक्तिहरू एउटै साझा लक्ष्यमा गोलबन्द हुन सकेनन् भने, मत विभाजनको प्रत्यक्ष फाइदा पुनः पुराना र चतुर दलहरूले नै उठाउने जोखिम रहन्छ। पुराना दलहरू चुनाव जित्ने साम, दाम, दण्ड र भेदको कलामा माहिर छन्। त्यसैले, बालेन र रास्वपा जस्ता शक्तिहरूले केवल चुनावी तालमेल मात्र होइन, बरु सामाजिक र क्षेत्रीय विभेदलाई सम्बोधन गर्ने एउटा “बृहत्तर लोकतान्त्रिक र परिवर्तनकारी मोर्चा” निर्माण गर्नुपर्छ, जसले देशलाई दीर्घकालीन स्थिरता र न्याय दिन सकोस्।

अन्त्यमा, नेपालको आन्तरिक सुशासन र बाह्य भू-राजनीतिक सन्तुलन कायम राख्न अब नयाँ नेतृत्वले अत्यन्तै होसियारीका साथ पाइला चाल्नुपर्ने बेला आएको छ। पुराना ‘टेस्टेड’ दलहरूबाट अब कुनै पनि सुधारको अपेक्षा गर्नु भनेको समयको बर्बादी मात्र हो। त्यसैले, नयाँ नेतृत्वले भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलता र सन्तुलित परराष्ट्र नीतिलाई मूल मन्त्र बनाएर अघि बढ्नुपर्छ। सँगसँगै, आम नागरिकले पनि आगामी निर्वाचनमा कुनै पनि भावनात्मक आवेग वा क्षणिक प्रलोभनमा नपरी आफ्नो विवेकपूर्ण मतदान मार्फत सक्षम नेतृत्वलाई छान्नुपर्छ। बालेन, रवि र डा. वाग्ले जस्ता सक्षम पात्रहरूको सहकार्यले नै नेपालको अर्थतन्त्रलाई सही ट्रयाकमा ल्याउन र देशको गुमेको अन्तर्राष्ट्रिय छवि पुनर्स्थापित गर्न सक्छ। जनताको विवेक र नयाँ शक्तिको विज्ञता मिल्यो भने मात्र नेपाल साँचो अर्थमा समृद्ध र स्वाधीन राष्ट्र बन्न सक्नेछ

प्रकाशित मिति: १३ पुस २०८२, आइतबार