ट्रम्प फर्किएलगत्तै पुटिन बेइजिङमा

एजेन्सी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमण सम्पन्न भएको केही घण्टामै रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन बेइजिङ पुगेपछि विश्व राजनीति पुनः चीन–रुस केन्द्रित ध्रुवतर्फ मोडिएको विश्लेषण गरिएको छ ।

युक्रेन युद्ध, ऊर्जा राजनीति, अमेरिका–चीन सम्बन्ध र मध्यपूर्वको चर्किंदो तनावबीच भएको यो उच्चस्तरीय भेटवार्तालाई विश्व शक्ति सन्तुलनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडेर हेरिएको छ ।

राष्ट्रपति पुटिन मंगलबार चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग उच्चस्तरीय वार्ताका लागि बेइजिङ पुगेका हुन् । क्रेमलिनका अनुसार दुई नेताबीच रुस–चीन रणनीतिक साझेदारीलाई अझ सुदृढ बनाउने, अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय मुद्दामा समन्वय विस्तार गर्ने र बदलिँदो विश्व व्यवस्थामा साझा दृष्टिकोण निर्माण गर्ने विषयमा विस्तृत छलफल हुने कार्यक्रम छ ।

यो भ्रमण विशेष रूपमा अर्थपूर्ण मानिएको छ, किनभने ट्रम्पले करिब एक दशकपछि चीन भ्रमण गर्ने अमेरिकी राष्ट्रपतिका रूपमा हालै बेइजिङ पुगेर द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गरेका थिए । तर उक्त भ्रमणबाट ठोस उपलब्धि ननिस्किएको विश्लेषण भइरहेका बेला पुटिनको आगमनले मस्को–बेइजिङ सम्बन्ध अझ सुदृढ रहेको सन्देश दिएको ठानिएको छ ।

सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेपछि पश्चिमी राष्ट्रहरूले मस्कोलाई कूटनीतिक तथा आर्थिक रूपमा अलग्याउने नीति अपनाएका थिए । त्यसयता रुस चीनतर्फ अझ बढी निर्भर बन्दै गएको छ । विशेषगरी चिनियाँ बजार अहिले रुसी तेलको प्रमुख गन्तव्य बनेको छ भने पश्चिमी प्रतिबन्धका कारण मस्कोले आर्थिक सहाराका लागि बेइजिङसँगको सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाएको छ ।

भ्रमणअघि नै दुवै नेताले रणनीतिक साझेदारीको ३० वर्ष पूरा भएको अवसरमा शुभकामना आदानप्रदान गर्दै आपसी सम्बन्धको घनिष्ठता प्रदर्शन गरेका थिए । चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार राष्ट्रपति सीले रुस–चीन सहकार्य निरन्तर गहिरिँदै गएको उल्लेख गरेका छन् ।

त्यसैगरी, पुटिनले चिनियाँ जनताका नाममा जारी भिडियो सन्देशमार्फत रुस–चीन सम्बन्ध ‘अभूतपूर्व उचाइमा’ पुगेको बताएका छन् । उनले द्विपक्षीय व्यापार तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको उल्लेख गर्दै दुवै देशले कुनै तेस्रो मुलुकविरुद्ध नभई विश्व शान्ति र साझा समृद्धिका लागि सहकार्य गरिरहेको दाबी गरेका छन् । यद्यपि, उनको अभिव्यक्तिलाई अप्रत्यक्ष रूपमा अमेरिका लक्षित सन्देशका रूपमा व्याख्या गरिएको छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार ट्रम्पको भ्रमणको तुलनामा पुटिनको भ्रमणमा कम तामझाम देखिए पनि चीन–रुस सम्बन्धलाई त्यस किसिमको प्रदर्शन आवश्यक नपर्ने अवस्था बनिसकेको छ । वासिङ्टनस्थित Brookings Institutionकी विज्ञ प्याट्रिसिया किमका अनुसार बेइजिङ र मस्कोले आफ्नो सम्बन्धलाई अमेरिका–चीन सम्बन्धभन्दा बढी स्थिर र संरचनात्मक रूपमा बलियो मानेका छन् ।

चीनले युक्रेन युद्ध सुरु भएयता वार्तामार्फत समाधानको पक्षमा निरन्तर आवाज उठाउँदै आएको छ । तर बेइजिङले रुसको सैन्य आक्रमणको खुला आलोचना नगरी आफूलाई तटस्थ पक्षका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ । हालै ट्रम्प र सीबीच भएको वार्तामा युक्रेन युद्धको विषय उठे पनि ठोस सहमति नजुटेको विश्लेषण गरिएको छ ।

प्याट्रिसिया किमका अनुसार सीले ट्रम्पसँगको वार्ताबारे पुटिनलाई विस्तृत जानकारी दिने सम्भावना उच्च छ । ट्रम्प–सी भेटबाट स्पष्ट नतिजा ननिस्कनुले मस्कोलाई चीनले आफ्नो हितविपरीत कुनै समझदारी नगरेको सन्देश दिएको ठानिएको छ ।

यसपटकको भेटवार्तामा ऊर्जा सहकार्य प्रमुख एजेन्डा बन्ने अनुमान गरिएको छ । एसिया सोसाइटीका लाइल मोरिसका अनुसार रुस आफ्नो युद्ध प्रयासलाई निरन्तरता दिन चिनियाँ बजारमा निर्भर रहेकाले पुटिन चीनको समर्थन कायम राख्न इच्छुक छन् ।

त्यसैगरी, मध्यपूर्वको अवस्थाबारे चीनको आगामी रणनीति बुझ्न पनि पुटिन उत्सुक देखिन्छन् । विशेषगरी अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको तनावका विषयमा चीन र रुसबीच केही फरक दृष्टिकोण हुन सक्ने आकलन गरिएको छ । Nanyang Technological Universityका जेम्स चारका अनुसार चीन विश्व व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिका लागि प्रमुख समुद्री मार्ग सुरक्षित रहोस् भन्ने पक्षमा छ र हर्मुज जलघाँटीको तनाव शीघ्र अन्त्य होस् भन्ने चाहन्छ ।

तर मस्कोले भने इरानसँग सम्बन्धित तनावका कारण ऊर्जा मूल्य बढ्दा त्यसबाट लाभ उठाइरहेको विश्लेषण गरिएको छ । पश्चिमी प्रतिबन्धका बाबजुद रुसी ऊर्जा निर्यातको माग बढेकाले रुस फरक रणनीतिक अवस्थाबाट अघि बढिरहेको देखिन्छ ।

गत अप्रिलमा राष्ट्रपति सीसँगको भेटपछि रुसी विदेशमन्त्री सर्गेइ लाभरोभले विश्व आपूर्ति अस्थिर बनेको अवस्थामा रुसले चीनको ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्न सक्ने बताएका थिए । Atlantic Councilका जोसेफ वेबस्टरका अनुसार यसपटकको बैठकमा ऊर्जा सहकार्य प्रमुख एजेन्डाका रूपमा अघि आउने सम्भावना बलियो छ ।

चीनले थप रुसी ऊर्जा आपूर्ति खोजिरहेको र युक्रेनले रुसी ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण जारी राखेकाले मस्को पनि पूर्वतर्फ तेल निर्यात विस्तार गर्न इच्छुक देखिएको छ ।

प्रकाशित मिति: ५ जेष्ठ २०८३, मंगलबार