काठमाडौं। अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासा अन्तर्गतको ‘न्यान्सी ग्रेस रोमन स्पेस टेलिस्कोप’ ले सौर्यमण्डलबाहिरका हजारौँदेखि लाखौँ नयाँ ग्रहहरू पत्ता लगाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
वैज्ञानिकहरूको प्रारम्भिक आकलनअनुसार यस मिसनले करिब एक लाखसम्म एक्सोप्लानेट (सौर्यमण्डलबाहिरका ग्रह) पहिचान गर्न सक्ने सम्भावना रहेको छ।
हालसम्म विभिन्न अन्तरिक्ष मिसन र वेधशालाहरूको सहयोगमा करिब ६ हजारभन्दा बढी बाह्य ग्रहहरू मात्रै पत्ता लागेका छन्।
तर रोमन टेलिस्कोपले यसभन्दा निकै ठूलो परिमाणमा नयाँ ग्रहहरूको अध्ययन र खोज गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यो टेलिस्कोपले मिल्की वे ग्यालेक्सीको गहिरा भागहरू, विशेषगरी ताराहरू घना रहेका क्षेत्रहरूमा अध्ययन केन्द्रित गर्नेछ।
यसले अहिलेसम्म कम अध्ययन भएका ब्रह्माण्डका क्षेत्रहरूमा ग्रहहरूको निर्माण र संरचना बुझ्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ।
रोमन टेलिस्कोपले मुख्य रूपमा दुई प्रमुख प्रविधि प्रयोग गर्नेछ।
पहिलो ‘प्लानेटरी ट्रान्जिट’ विधि हो, जसमा कुनै ग्रह आफ्नो ताराको अगाडिबाट गुज्रिँदा ताराको प्रकाशमा आउने सूक्ष्म परिवर्तनको आधारमा ग्रहको पहिचान गरिन्छ।
यस विधिबाट ठूलो संख्यामा ग्रहहरू पत्ता लगाउने अपेक्षा गरिएको छ।
दोस्रो प्रविधि ‘माइक्रोलेंसिङ’ हो, जसले गुरुत्वाकर्षणको प्रभावका कारण टाढाको ताराको प्रकाश अस्थायी रूपमा बढ्ने घटनाको अध्ययन गर्छ।
यस प्रविधिबाट पृथ्वी जस्ता साना र टाढा रहेका दुर्लभ ग्रहहरू समेत पत्ता लगाउन सकिने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।
रोमन टेलिस्कोपले केवल ग्रहहरूको खोज मात्र होइन, तिनको वातावरण, तापक्रम र जलवायु सम्बन्धी विस्तृत अध्ययनसमेत गर्नेछ।
यसले जेम्स वेब टेलिस्कोपले गरिरहेको गहिरो रासायनिक विश्लेषणलाई ठूलो स्तरको तथ्याङ्क संकलनमार्फत सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी अत्यन्त तातो र आफ्नो तारासँग नजिक रहेका ‘हट जुपिटर’ जस्ता ग्रहहरूको अध्ययनले ग्रहहरूको वायुमण्डलीय अवस्था बुझ्न मद्दत गर्नेछ।
वैज्ञानिक प्रतिवेदनअनुसार टेलिस्कोपले संकलन गर्ने सबै तथ्याङ्क सार्वजनिक रूपमा खुला गरिनेछ, जसले विश्वभरका अनुसन्धानकर्ता तथा आम नागरिकलाई पनि अन्तरिक्ष अध्ययनमा सहभागी हुने अवसर दिनेछ।
प्रकाशित मिति: १९ जेष्ठ २०८३, मंगलबार
प्रतिक्रिया