सांकेतिक तस्बिर
काठमाडौं। जलवायु परिवर्तनका कारण विश्वभर तापक्रम वृद्धि भइरहेका बेला ‘इनडोर हिट’ (Indoor Heat) अर्थात् घर, कार्यालय वा अन्य बन्द संरचनाभित्रको अत्यधिक गर्मी पनि गम्भीर स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखा पर्न थालेको छ।
बाहिरी तापक्रमभन्दा घरभित्रको तापक्रम कहिलेकाहीँ अझ बढी हुन सक्ने भएकाले यसले विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला तथा दीर्घरोगीहरूलाई बढी असर गर्ने विज्ञहरूले बताएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार ‘इनडोर हिट’ भनेको भवनभित्र तापक्रम अत्यधिक बढ्ने अवस्था हो।
कमजोर हावाप्रवाह, साना झ्यालढोका, टिन वा कंक्रिटका छाना, घना बस्ती, अपर्याप्त हरियाली तथा अत्यधिक गर्मी सोस्ने निर्माण सामग्रीका कारण घरभित्रको तापक्रम लामो समयसम्म उच्च रहन सक्छ।
दिनभरि घामले तातेका भवनहरूले राति पनि ताप उत्सर्जन गरिरहने भएकाले घरभित्र आरामदायी वातावरण कायम गर्न कठिन हुन्छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार लामो समयसम्म अत्यधिक गर्मीमा बस्नुपर्दा शरीरको ताप नियन्त्रण प्रणाली प्रभावित हुन सक्छ।
यसले थकान, टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, अत्यधिक पसिना आउने, शरीरमा पानीको कमी हुने (डिहाइड्रेसन), रक्तचापमा उतारचढाव तथा गर्मीजन्य तनाव (Heat Stress) जस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ।
गम्भीर अवस्थामा ‘हिट एक्सहस्टन’ वा ‘हिट स्ट्रोक’ समेत हुन सक्ने जोखिम रहन्छ, जुन ज्यानै जाने अवस्थासम्म पुग्न सक्छ।
अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि अत्यधिक घरभित्रको तापक्रमले मानसिक स्वास्थ्यमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।
निद्रामा समस्या, चिडचिडापन, एकाग्रता कमी तथा कार्यक्षमतामा गिरावट देखिन सक्छ। घरबाटै काम गर्ने वा लामो समय घरभित्र बस्ने व्यक्तिहरू यसबाट बढी प्रभावित हुन सक्छन्।
विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा ‘इनडोर हिट’ को समस्या तीव्र बन्दै गएको छ।
कंक्रिटका भवन, कम खुला स्थान र बढ्दो ‘अर्बन हिट आइल्यान्ड’ प्रभावका कारण शहरका घरहरू दिनभरि तात्ने र रातिसम्म पनि चिसिन नसक्ने अवस्था देखिन्छ।
विद्युत् आपूर्तिमा समस्या वा शीतलन उपकरणको अभाव भएका परिवारहरू अझ बढी जोखिममा रहने विज्ञहरूको भनाइ छ।
स्वास्थ्य जोखिम कम गर्न घरभित्र पर्याप्त हावाप्रवाहको व्यवस्था गर्न, झ्यालढोका खुला राख्न, हल्का रङका पर्दा प्रयोग गर्न, छाना तथा भित्तामा ताप प्रतिरोधी सामग्री प्रयोग गर्न तथा सम्भव भएसम्म हरियाली बढाउन सुझाव दिइएको छ।
गर्मीको समयमा प्रशस्त पानी पिउने, हल्का कपडा लगाउने र दिउँसोको अत्यधिक गर्मीमा अनावश्यक शारीरिक श्रम नगर्न पनि चिकित्सकहरूले आग्रह गरेका छन्।
जलवायु परिवर्तनसँगै ताप लहर (Heatwave) को घटना बढिरहेका बेला बाहिरी गर्मी मात्र होइन, घरभित्रको तापक्रम र त्यसका स्वास्थ्य प्रभावबारे पनि सचेत हुन आवश्यक रहेको विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।
‘इनडोर हिट’ लाई समयमै सम्बोधन गर्न सके गर्मीजन्य स्वास्थ्य जोखिमलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिने विश्वास गरिएको छ।
प्रकाशित मिति: २० जेष्ठ २०८३, बुधबार
प्रतिक्रिया