काठमाडौं। आणविक हतियार निर्माण नगर्ने नीति लिएको जापानसँग करिब ५,५०० आणविक हतियार बनाउन सैद्धान्तिक रूपमा पर्याप्त प्लुटोनियम रहेको चीनले दाबी गरेको छ।
रुसका लागि चिनियाँ राजदूत झाङ हानहुईले रुसी सरकारी समाचार संस्था ‘तास’सँगको कुराकानीमा सन् २०२४ को अन्त्यसम्म जापानसँग करिब ४४.४ टन अलग गरिएको अर्थात् प्रशोधित प्लुटोनियम रहेको बताएका हुन्।
उनका अनुसार उक्त परिमाणको प्लुटोनियमबाट सैद्धान्तिक रूपमा करिब ५,५०० वटा आणविक हतियार निर्माण गर्न सकिन्छ। यद्यपि, यसको अर्थ जापानसँग हाल ५,५०० आणविक हतियार छन् भन्ने होइन।
प्लुटोनियम आणविक रियाक्टरमा युरेनियम इन्धन प्रयोग भएपछि बन्ने रेडियोधर्मी पदार्थ हो। प्रयोग भइसकेको आणविक इन्धनलाई पुनः प्रशोधन गरेर त्यसबाट प्लुटोनियम अलग गर्न सकिन्छ। जापानसँग यस्तो पुनः प्रशोधन गर्ने प्रविधि भएकाले लामो समयदेखि उसको प्लुटोनियमको भण्डार बढ्दै गएको हो।
चिनियाँ राजदूतका अनुसार जापानसँग करिब १९१ टन प्लुटोनियम प्रयोग भइसकेको आणविक इन्धनभित्रै रहेको अवस्थामा पनि छ। तर, ४४.४ टन भने इन्धनबाट अलग गरिसकिएको प्लुटोनियम हो।
यही ४४.४ टनको परिमाणलाई आधार बनाएर चीनले ५,५०० आणविक हतियार निर्माण गर्न सकिने अनुमान गरेको हो। त्यसैले यो तथ्याङ्कलाई जापानसँग रहेका वास्तविक आणविक हतियारको सङ्ख्या मान्न मिल्दैन।
जापान आणविक अप्रसार सन्धिको सदस्य राष्ट्र हो र उसले आणविक हतियार निर्माण वा भण्डारण नगर्ने नीति लिएको छ। जापानको आणविक नीतिको आधार ‘तीन गैर-आणविक सिद्धान्त’ हुन्, जसअनुसार उसले आणविक हतियार नराख्ने, निर्माण नगर्ने र आफ्नो भूमिमा प्रवेश गर्न नदिने नीति अपनाएको छ।
यी सिद्धान्त सन् १९६७ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री एसाकु सातोले घोषणा गरेका थिए भने सन् १९७१ मा जापानी संसद्ले अनुमोदन गरेको थियो। हिरोसिमा र नागासाकीमा भएका आणविक हमलाको ऐतिहासिक प्रभावका कारण जापानमा आणविक हतियारप्रति लामो समयदेखि संवेदनशीलता रहँदै आएको छ।
चिनियाँ राजदूत झाङले भने जापानसँग रहेको ठूलो प्लुटोनियम भण्डारलाई लिएर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। जापानले भविष्यमा आणविक हतियार निर्माण गर्ने निर्णय गरेमा उत्तरपूर्वी एसियामा शक्ति सन्तुलन प्रभावित हुने र क्षेत्रीय आणविक हतियारको होड बढ्न सक्ने उनको चेतावनी छ।
तर, जापानसँग ठूलो परिमाणमा प्लुटोनियम हुनु र उसले आणविक हतियार निर्माण गरिरहेको हुनु फरक विषय हुन्। प्लुटोनियमको प्रयोग नागरिक आणविक ऊर्जाका क्षेत्रमा पनि हुन्छ। त्यसैले यसको भण्डार मात्रका आधारमा जापानले आणविक हतियार निर्माण गरिरहेको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
हाल जापानलाई आणविक हतियारसम्पन्न राष्ट्रका रूपमा वर्गीकरण गरिएको छैन। चीनको दाबी मुख्यतः जापानसँग रहेको प्लुटोनियमको परिमाण र त्यसबाट भविष्यमा आणविक हतियार निर्माण गर्न सकिने सम्भावित क्षमतामाथि केन्द्रित छ।
प्रकाशित मिति: ५ भाद्र २०८३, शुक्रबार
प्रतिक्रिया