डोनाल्ड ट्रम्पको साउदी अरब भ्रमण चाहे त्यो उनको पहिलो वा दोस्रो कार्यकालमा भएको होस्, विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलन र भूराजनीतिको दृष्टिकोणबाट एक महत्वपूर्ण घटना हो। मध्यपूर्वको एक प्रमुख शक्ति र विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल उत्पादक राष्ट्रहरू मध्ये एक साउदी अरब, अमेरिकाको लागि एक रणनीतिक साझेदार हो। यो भ्रमण दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नयाँ दिशा दिन सक्ने क्षमता राख्दछ, जसले विश्वव्यापी अर्थतन्त्र र सुरक्षामा दूरगामी प्रभाव पार्न सक्छ। नेपाल जस्तो विकासशील देशको लागि, यस भ्रमणको अप्रत्यक्ष असरहरू पनि महत्वपूर्ण छन्, विशेष गरी वैदेशिक रोजगारी र ऊर्जा सुरक्षाको सन्दर्भमा।
ट्रम्पको साउदी अरब भ्रमणको मुख्य उद्देश्य अमेरिका र साउदी अरबबीचको रणनीतिक साझेदारीलाई पुन: पुष्टि गर्नु, आतंकवाद विरुद्धको लडाइँमा मुस्लिम राष्ट्रहरूको समर्थन जुटाउनु, र ठूला हतियार सम्झौता गरेर अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याउनु हो। यस भ्रमणले मध्यपूर्वको राजनीति र सुरक्षामा दूरगामी प्रभाव पार्न सक्छ। इरान विरुद्धको मोर्चालाई बलियो बनाउनु, इजरायलसँगको सम्बन्ध सुधारको पहल गर्नु र क्षेत्रीय ध्रुवीकरणलाई बढावा दिनु यस भ्रमणका प्रमुख परिणामहरू हुन्। यसले मध्यपूर्वमा नयाँ शक्ति सन्तुलन सिर्जना गर्न सक्छ, जसले क्षेत्रीय स्थिरतालाई चुनौती दिन सक्छ।
विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल उत्पादक राष्ट्रहरू मध्ये एक भएकोले, साउदी अरबमा ट्रम्पको उपस्थिति विश्वको ऊर्जा बजारमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। अमेरिका र साउदी अरबबीचको बलियो सम्बन्धले ऊर्जाको मूल्यमा उतारचढाव ल्याउन सक्छ, जसले नेपाल जस्तो तेल आयातमा निर्भर देशहरूको अर्थतन्त्रलाई नकारात्मक असर पार्न सक्छ। ट्रम्पको “अमेरिका फर्स्ट” नीतिले विश्वव्यापी व्यापारमा संरक्षणवादी प्रवृत्तिलाई बढावा दिन सक्छ, जसले बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीलाई कमजोर बनाउन सक्छ। अमेरिका र साउदी अरबबीचको हतियार सम्झौताले अमेरिकी हतियार उद्योगलाई फाइदा पुर्याउन सक्छ, तर यसले मध्यपूर्वमा हतियारको होडबाजीलाई बढावा दिन सक्छ, जसले क्षेत्रीय अस्थिरतालाई बढाउन सक्छ।
ट्रम्पको भ्रमणले इरानसँगको तनावलाई थप बढाउन सक्छ, जसले मध्यपूर्वमा सैन्य द्वन्द्वको जोखिम बढाउन सक्छ। ट्रम्पको नीतिले इरानलाई थप एक्लो बनाउन सक्छ, जसले इरानको आणविक कार्यक्रमलाई थप जटिल बनाउन सक्छ। इजरायलसँगको सम्बन्धमा सुधारले प्यालेस्टाइन समस्यालाई थप जटिल बनाउन सक्छ। आतंकवाद विरुद्धको लडाइँमा अमेरिकी नेतृत्वले क्षेत्रीय अस्थिरतालाई बढावा दिन सक्छ। यी सबै कारकहरूले विश्वव्यापी सुरक्षालाई खतरामा पार्न सक्छन्।
युरोपियन युनियनले ट्रम्पको यो भ्रमणलाई मध्यपूर्वमा अमेरिकी प्रभावलाई बलियो बनाउने प्रयासको रूपमा हेर्छ। युरोप इरानसँगको आणविक सम्झौतालाई कायम राख्न चाहन्छ, जुन ट्रम्पले खारेज गरेका थिए। युरोपले क्षेत्रीय स्थिरता र बहुपक्षीयतालाई प्राथमिकता दिन्छ, र यस क्षेत्रमा अमेरिकी एकलौटी प्रभावलाई लिएर चिन्तित छ। चीनले मध्यपूर्वमा आफ्नो आर्थिक प्रभाव विस्तार गर्न चाहन्छ र बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभका लागि यो क्षेत्र महत्वपूर्ण छ। चीनले साउदी अरब र इरान दुवैसँग सन्तुलित सम्बन्ध राख्दै अमेरिकी प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्न चाहन्छ। रुसले मध्यपूर्वमा आफ्नो सैन्य र राजनीतिक प्रभाव बढाउन चाहन्छ र अमेरिकी प्रभावलाई चुनौती दिँदै क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा आफ्नो भूमिका बढाउन चाहन्छ।
भारतले आफ्नो ऊर्जा सुरक्षालाई प्राथमिकता दिन्छ र साउदी अरब र इरान दुवैसँग राम्रो सम्बन्ध कायम राख्दै क्षेत्रीय स्थिरता चाहन्छ। इरानले ट्रम्पको यो भ्रमणलाई आफ्नो क्षेत्रीय प्रभाव कमजोर पार्ने प्रयासको रूपमा हेर्छ र अमेरिका-साउदी गठबन्धनलाई आफ्नो सुरक्षाको लागि खतरा मान्दछ।
नेपालले ट्रम्पको साउदी अरब भ्रमणबाट उत्पन्न हुने चुनौतीहरूलाई सामना गर्न तयार रहनुपर्छ। मध्यपूर्वमा हुने कुनै पनि अस्थिरताले नेपालको वैदेशिक रोजगारी क्षेत्रमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ। ऊर्जाको मूल्यमा वृद्धिले नेपालको अर्थतन्त्रलाई नकारात्मक असर पार्न सक्छ। तर, यदि मध्यपूर्वमा स्थिरता र आर्थिक विकास हुन्छ भने, नेपाली कामदारहरूका लागि थप अवसरहरू सिर्जना हुन सक्छन्। नेपालले आफ्नो परराष्ट्र नीतिलाई अनुकूल बनाउनुपर्छ र विश्वव्यापी घटनाक्रमहरूलाई नजिकबाट नियाल्नुपर्छ।
अतः, डोनाल्ड ट्रम्पको साउदी अरब भ्रमणले विश्व व्यवस्थामा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ। यसले आर्थिक र सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट नयाँ चुनौतीहरू सिर्जना गर्न सक्छ। नेपालले यी चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार रहनुपर्छ र आफ्नो परराष्ट्र नीतिलाई अनुकूल बनाउनुपर्छ। ट्रम्पको भ्रमणले मध्यपूर्वको राजनीति र सुरक्षालाई मात्र नभई विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनलाई पनि प्रभावित गरेको छ। नेपालले मध्यपूर्वको घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियाल्नुपर्छ र यस क्षेत्रमा हुने कुनै पनि सकारात्मक वा नकारात्मक परिवर्तनका लागि तयार रहनुपर्छ। वैदेशिक रोजगारीमा निर्भर अर्थतन्त्र भएको देशको नाताले, मध्यपूर्वको स्थिरता र विकास नेपालको हितमा हुन सक्छ। त्यसैले, नेपालले सधैँ शान्तिपूर्ण र स्थिर विश्वको लागि आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ।
- नेपाली सेनाका (अ.प्रा) सेनानी अम्गाई राजनितिक तथा समसामयिक विषयमा कलम चलाउँछन्।
प्रकाशित मिति: ३० बैशाख २०८२, मंगलबार
प्रतिक्रिया