नेपालको राजनीतिमा नयाँ शक्तिको उदय: आशा कि भ्रम ?

नेपालको राजनीतिमा नयाँ शक्तिको उदय: आशा कि भ्रम ?

नेपालको राजनीतिमा लामो समयदेखि परम्परागत राजनीतिक दलहरूको प्रभाव रहँदै आएको छ। बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापना पछि विभिन्न राजनीतिक दलहरूले शासन सञ्चालन गर्दै आएका छन् र देशको राजनीतिक दिशानिर्देशनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। तर समयसँगै जनताको अपेक्षा र राजनीतिक दलहरूको कार्यशैलीबीच दूरी बढ्दै गएको देखिन्छ। विकास, सुशासन, पारदर्शिता र रोजगारी जस्ता क्षेत्रमा अपेक्षित परिणाम नदेखिँदा धेरै नागरिकहरू, विशेषगरी युवापुस्ता, परम्परागत राजनीतिक दलप्रति निराश हुँदै गएका छन्।

यसै परिस्थितिमा पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको राजनीतिमा नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू उदय भएका छन्। परिवर्तनको चाहना, नयाँ नेतृत्वप्रति विश्वास र वैकल्पिक राजनीतिक संस्कारको खोजीले जनतालाई नयाँ दलतर्फ आकर्षित गरिरहेको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोग, नागरिक सहभागिताको विस्तार तथा युवाहरूको सक्रियताले पनि यस प्रक्रियालाई थप बल दिएको छ। यही सन्दर्भमा एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ—नेपालको राजनीतिमा देखिएको नयाँ शक्तिको उदय वास्तवमै जनताको आशा र परिवर्तनको संकेत हो, कि यो केवल क्षणिक आकर्षण वा भ्रम मात्र हो?

नेपालमा लामो समयदेखि प्रमुख राजनीतिक दलहरूले सत्ता सञ्चालन गर्दै आए पनि जनताले अपेक्षा गरेको स्तरमा विकास, सुशासन र पारदर्शिता स्थापित हुन सकेको छैन भन्ने व्यापक धारणा देखिन्छ। बारम्बार सरकार परिवर्तन हुनु, राजनीतिक अस्थिरता, आन्तरिक गुटबन्दी तथा व्यक्तिगत स्वार्थ केन्द्रित राजनीति जस्ता कारणले जनताको विश्वास क्रमशः कमजोर हुँदै गएको छ। धेरै नागरिकहरूलाई यस्तो महसुस हुन थालेको छ कि राजनीतिक दलहरू जनताको वास्तविक आवश्यकता र समस्याभन्दा पनि सत्ता प्राप्ति र त्यसको संरक्षणमा बढी केन्द्रित भएका छन्। यसका साथै भ्रष्टाचारका आरोप, सार्वजनिक नीति कार्यान्वयनमा ढिलाइ, बेरोजगारीको समस्या तथा युवापुस्ताको विदेश पलायन जस्ता विषयहरूले पनि जनतामा असन्तुष्टि बढाएको छ।

डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जालले राजनीतिक चेतना फैलाउन र जनतालाई संगठित गर्न ठूलो भूमिका खेलेको छ।

नेपालमा ठूलो संख्यामा युवाहरू रोजगारीको खोजीमा विदेशिनु पर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ, जसले देशको सामाजिक तथा आर्थिक संरचनामा समेत प्रभाव पारेको छ। यस्तो परिस्थितिमा शिक्षित युवाहरूले परम्परागत राजनीतिक नेतृत्वबाट अपेक्षित परिवर्तन नदेखेपछि वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिको खोजी गर्न थालेका छन्। यही निराशा र असन्तुष्टिले नयाँ राजनीतिक दल र नेतृत्वको उदयका लागि वातावरण तयार गरेको देखिन्छ।नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय हुनुका पछाडि विभिन्न सामाजिक, राजनीतिक र मनोवैज्ञानिक कारणहरू रहेका छन्। मुख्यतः जनतामा बढ्दो असन्तुष्टि र परिवर्तनको चाहनाले नयाँ शक्तिहरूको उदयलाई प्रेरित गरेको देखिन्छ। लामो समयदेखि एउटै राजनीतिक शैली र नेतृत्वले अपेक्षित परिणाम दिन नसकेपछि जनतामा नयाँ सोच र नयाँ नेतृत्वप्रति आकर्षण बढ्न थालेको छ।

धेरै नागरिकहरू अब पुरानो राजनीतिक संस्कारबाट अलग, जिम्मेवार र परिणाममुखी नेतृत्व चाहन्छन्।यस प्रक्रियामा युवा र शिक्षित वर्गको बढ्दो सहभागिता पनि महत्वपूर्ण कारणका रूपमा देखा परेको छ। युवापुस्ता देशको भविष्यप्रति सचेत हुँदै राजनीतिमा सक्रिय हुन थालेका छन्। उनीहरू परम्परागत राजनीतिक अभ्यासभन्दा फरक, आधुनिक सोच र नवीन दृष्टिकोणसहित राजनीतिक परिवर्तन ल्याउन चाहन्छन्। युवाहरूले पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र सुशासनलाई प्राथमिकता दिने राजनीतिक संस्कारको अपेक्षा गरेका छन्।

अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सामाजिक सञ्जाल र नयाँ राजनीतिक अभियान हो। डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जालले राजनीतिक चेतना फैलाउन र जनतालाई संगठित गर्न ठूलो भूमिका खेलेको छ।

नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्ना विचार, योजना र अभियानलाई व्यापक रूपमा जनतासम्म पुर्याउन सफल भएका छन्। यसले विशेषगरी युवाहरूलाई राजनीतिक प्रक्रियामा सहभागी हुन प्रेरित गरेको छ।यसका साथै पारदर्शिता र सुशासनको वाचा पनि नयाँ शक्तिप्रति जनताको आकर्षण बढाउने मुख्य कारण बनेको छ। भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम चाल्ने, सार्वजनिक स्रोतहरूको उचित प्रयोग गर्ने र उत्तरदायी शासन प्रणाली स्थापना गर्ने प्रतिबद्धताले धेरै नागरिकहरूलाई नयाँ राजनीतिक विकल्पप्रति आशावादी बनाएको छ। जनताले नयाँ शक्तिबाट पुरानो राजनीतिक संस्कारभन्दा फरक प्रकारको नेतृत्व र कार्यशैलीको अपेक्षा गरेका छन्।नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उदयसँगै जनतामा विभिन्न प्रकारका आशा र अपेक्षाहरू जन्मिएका छन्।

धेरै नागरिकहरू, विशेषगरी युवापुस्ता, नयाँ नेतृत्वले देशमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने विश्वास गर्छन्। उनीहरू इमानदार, पारदर्शी र जिम्मेवार नेतृत्वको अपेक्षा राख्छन्, जसले जनताको हितलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्नेछ।सबैभन्दा ठूलो अपेक्षा इमानदारी र उत्तरदायित्वपूर्ण शासनको हो। जनताले नयाँ शक्तिले भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न, राज्यका स्रोतहरूको सही उपयोग गर्न तथा शासन प्रणालीलाई पारदर्शी बनाउन पहल गर्ने अपेक्षा गरेका छन्। यदि यस्तो शासन प्रणाली स्थापित गर्न सकियो भने सरकारप्रति जनताको विश्वास पुनः स्थापित हुन सक्छ भन्ने विश्वास धेरैमा देखिन्छ।

त्यसैगरी आर्थिक विकास र रोजगारी सिर्जना पनि जनताको प्रमुख अपेक्षामध्ये एक हो। नेपालमा बेरोजगारीको समस्या गम्भीर बन्दै गएको अवस्थामा नयाँ शक्तिले देशभित्रै रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्ने र युवाहरूलाई स्वदेशमै भविष्य खोज्ने वातावरण बनाउने आशा गरिएको छ। विकासका परियोजनाहरूलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्ने र आर्थिक अवसरहरू विस्तार गर्ने अपेक्षा पनि जनतामा रहेको छ।

अर्कोतर्फ, युवाको प्रतिनिधित्व र सहभागिता बढ्ने अपेक्षा पनि जनतामा छ। नयाँ शक्तिहरूले युवालाई नेतृत्वमा अवसर दिने, नयाँ सोच र प्रविधिको प्रयोग गर्ने तथा नीतिनिर्माण प्रक्रियामा नागरिक सहभागिता बढाउने विश्वास धेरै नागरिकहरूमा रहेको देखिन्छ।यद्यपि नयाँ राजनीतिक शक्तिप्रति जनतामा धेरै आशा छन्, तर उनीहरूले विभिन्न चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ।

सबैभन्दा ठूलो चुनौती राजनीतिक अनुभवको कमी हुन सक्छ। नयाँ नेतृत्वसँग उत्साह र नवीन सोच भए पनि शासन सञ्चालनको व्यावहारिक अनुभव कम हुन सक्छ, जसले नीति निर्माण तथा कार्यान्वयन प्रक्रियामा कठिनाइ ल्याउन सक्छ।अर्को चुनौती राजनीतिक स्थायित्व कायम राख्नु हो। नेपालको राजनीतिक इतिहास हेर्दा सरकारहरू लामो समयसम्म टिक्न नसक्ने प्रवृत्ति देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा नयाँ शक्तिहरूले दीर्घकालीन नीति निर्माण र स्थिर नेतृत्व प्रदान गर्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने प्रश्न पनि उठ्न सक्छ।

यसका साथै वाचा र कार्यान्वयनबीचको अन्तर पनि महत्वपूर्ण चुनौती बन्न सक्छ। चुनावको समयमा गरिएका प्रतिबद्धताहरू व्यवहारमा लागू गर्न नसके जनताको विश्वास फेरि कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले नयाँ शक्तिले आफ्नो वाचा अनुसार काम गर्न सके मात्र जनताको विश्वास कायम राख्न सक्नेछ।नयाँ शक्तिको उदयलाई धेरैले परिवर्तनको संकेतका रूपमा हेरेका छन्। लामो समयदेखि चल्दै आएको परम्परागत राजनीतिक शैलीप्रति जनतामा असन्तुष्टि बढ्दै जाँदा नयाँ शक्तिहरूले आशाको किरण देखाएको अनुभूति धेरै नागरिकहरूमा छ।

नयाँ नेतृत्व, नयाँ सोच र फरक राजनीतिक संस्कारको वाचा गर्दै आएका यी शक्तिहरूले जनतालाई सकारात्मक परिवर्तनको अपेक्षा गर्न प्रेरित गरेका छन्। तर केवल नयाँ हुनु मात्रले सफलता सुनिश्चित गर्दैन। यदि नयाँ शक्तिहरूले पनि पुरानै राजनीतिक शैली अपनाए वा आफ्ना वाचा अनुसार काम गर्न सकेनन् भने जनताको विश्वास फेरि कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले नयाँ शक्तिको वास्तविक मूल्यांकन उनीहरूको व्यवहार, नीति र कार्यक्षमताको आधारमा गर्न आवश्यक हुन्छ। यस अर्थमा नयाँ शक्तिको उदयलाई पूर्ण रूपमा आशा वा पूर्ण रूपमा भ्रम भन्नु भन्दा पनि, यसलाई अवसर र चुनौती दुवैको रूपमा हेर्न सकिन्छ। यदि नयाँ शक्तिहरूले पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र परिणाममुखी शासन स्थापित गर्न सके भने यो नेपालको राजनीतिका लागि आशाको किरण बन्न सक्छ। तर यदि अपेक्षा अनुसार परिवर्तन ल्याउन नसके भने यो केवल क्षणिक आकर्षणमा सीमित हुन सक्छ।

अन्ततः नेपालको राजनीतिमा नयाँ शक्तिको उदय जनताको परिवर्तनको चाहना र पुरानो राजनीतिक प्रणालीप्रति बढ्दो असन्तुष्टिको परिणाम हो। जनताले नयाँ नेतृत्वबाट इमानदार, पारदर्शी र उत्तरदायी शासनको अपेक्षा गरेका छन्। तर नयाँ शक्तिले दीर्घकालीन रूपमा सफल हुनका लागि केवल वाचा मात्र पर्याप्त हुँदैन; त्यसलाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्न सक्ने क्षमता, स्पष्ट नीति र जनताप्रति उत्तरदायित्व आवश्यक हुन्छ। यसैले नेपालको राजनीतिमा नयाँ शक्तिको उदय वास्तवमै आशा बन्ने कि भ्रम साबित हुने भन्ने कुरा अन्ततः उनीहरूको कार्यशैली, प्रतिबद्धता र हासिल हुने परिणाममा निर्भर रहनेछ।

• लेखक  न्यौपाने नेपाल ल क्याम्पसमा अध्ययनरत कानुनका विद्यार्थी हुन्।

प्रकाशित मिति: २९ फाल्गुन २०८२, शुक्रबार