कुनै पनि राष्ट्रको मेरुदण्ड र भविष्यको निर्माता भनेका त्यस देशका युवा शक्ति नै हुन्। तर, विडम्बनापूर्ण यथार्थ के छ भने, कैयौ बौद्धिक र शारीरिक रूपमा सक्षम युवाहरू उचित अवसर, राज्यको लगानी र सही मार्गदर्शनको अभावमा समाजको मूलधारबाट ओझेलमा परिरहेका छन्। यही गम्भीर रिक्ततालाई चिर्न र तारकेश्वर क्षेत्रका ओझेलमा परेका प्रतिभाहरूलाई एकीकृत गर्दै समाजको सिर्जनात्मक विकासमा समाहित गराउन “दि अनकाउन्टेड यूथ (अगणित युवा)” नामक समूहको गठन एउटा कोसेढुङ्गा सावित हुन सक्छ। युवा अभियन्ता नील विक्रम थापाको नेतृत्वमा सुरु भएको यो अभियानले सामाजिक न्याय, समतामूलक सहभागिता र समावेशी चेतनाका लागि स्थानीय स्तरमा एउटा बलियो ‘थिङ्क ट्याङ्क’ र ‘एक्सन ग्रुप’को रूपमा अर्थपूर्ण काम गर्न सक्ने प्रशस्त सम्भावनाहरू बोकेको छ।
यस समूहमा आबद्ध भएका प्रतिष्ठित चिकित्सक, सिर्जनशील इन्जिनियर, दक्ष सूचना प्रविधि विज्ञ र अनुभवी शैक्षिक परामर्शदाताहरूको विज्ञतालाई यदि योजनाबद्ध र सही ढंगले परिचालन गर्ने हो भने, समाजमा जकडिएका जटिल समस्याहरूलाई केवल कुरामा मात्र नभई वैज्ञानिक र व्यावहारिक रूपमा समाधान गर्न सकिन्छ। यो समूहले केवल नामका लागि एउटा संस्थाको रूपमा मात्र सीमित नभई, तारकेश्वर बासीका लागि अप्ठ्यारोमा साथ दिने एउटा भरपर्दो अभिभावक, संकटको सारथि र समग्र सकारात्मक परिवर्तनको संवाहकको भूमिका निर्वाह गर्न सक्नुपर्छ। युवाहरूको यो समूहले स्थानीय स्रोतको पहिचान र परिचालन गर्दै समुदायलाई आत्मनिर्भर बनाउने बाटोमा डोर्याउनु आजको प्रमुख आवश्यकता हो।
सामाजिक विकृति र अनैतिक क्रियाकलाप विरुद्ध सशक्त हस्तक्षेपको आवश्यकता
तारकेश्वर र यसको छिमेकी क्षेत्र बालाजु जस्ता ठाउँहरूमा बढ्दो अनियन्त्रित सहरीकरण र जनघनत्वसँगै जटिल सामाजिक चुनौतीहरू पनि भित्रिएका छन्। खासगरी खाजा घर, होटल, स्पा र मसाज सेन्टरहरूको आवरणमा हुने गरेका अनैतिक यौनजन्य क्रियाकलाप र मानव बेचबिखनका गुप्त जालोहरूले समाजको नैतिक धरातल र पारिवारिक संरचनालाई कमजोर बनाउँदै लगेका छन्। “दि अनकाउन्टेड यूथ” ले यस्ता विकृतिहरूलाई जरैदेखि उखेल्न र समाज शुद्धीकरणका लागि स्थानीय प्रशासन तथा नेपाल प्रहरीसँग समन्वय गरी यस्ता शंकास्पद क्षेत्रहरूको सूक्ष्म निगरानी गर्ने, सचेतना जगाउने र गलत कार्यमा संलग्नहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउन एउटा बलियो पहरेदारको भूमिका खेल्न सक्छ। युवाहरूको सक्रियताले यस्ता अवैध धन्दा सञ्चालकहरूलाई मनोवैज्ञानिक दबाब सृजना गरी निरुत्साहित गर्न ठूलो मद्दत पुग्नेछ।
अनैतिक व्यापार र क्रियाकलापले केवल सामाजिक मर्यादा र प्रतिष्ठा मात्र घटाउँदैन, यसले भोलिका कर्णधार युवा पुस्तालाई कुलत र गलत बाटोमा धकेल्दै स्वास्थ्य तथा सुरक्षामा गम्भीर र अपूरणीय जोखिम निम्त्याउँछ। यो समूहले होटल र स्पा व्यवसायीहरूलाई मर्यादित र व्यावसायिक रूपमा व्यवसाय सञ्चालन गर्न प्रेरित गर्ने, आचारसंहिता निर्माणमा सघाउने र अनैतिक कार्य भइरहेका ठाउँहरूको पहिचान गरी त्यस्ता गतिविधि निरुत्साहित गर्न एउटा अनुशासित युवा दस्ता परिचालन गर्न सक्छ। जब शिक्षित, सचेत र संगठित युवाहरू आफ्नै गाउँ-ठाउँको ‘पहरेदार’ र ‘स्वयंसेवक’ बन्छन्, तब मात्र अपराधी र अनैतिक तत्वहरू हतोत्साहित हुनेछन्। यसले गर्दा विशेषगरी महिला, बालबालिका र किशोरीहरूका लागि तारकेश्वर क्षेत्र एउटा सुरक्षित, मर्यादित र ढुक्कसँग बस्न योग्य नमुना ठाउँको रूपमा स्थापित हुनेछ।
समाज शुद्धीकरणको यो महाअभियानमा युवाहरूले सूचनाको संकलन, प्रमाणको विश्लेषण र प्रविधिको प्रयोगलाई पनि उच्च प्राथमिकता दिनुपर्छ। आइटी विज्ञहरूको सहयोगमा डिजिटल सचेतना फैलाउने, विकृति विरुद्ध उजुरी गर्ने गोप्य प्रणाली विकास गर्ने र स्थानीय टोल सुधार समितिहरूसँग मिलेर “विकृतिमुक्त टोल” निर्माण गर्न यो समूहले नेतृत्व लिन सक्छ। यस्ता कार्यहरूले समाजमा एउटा नयाँ उर्जा भर्नेछ र गलत गर्नेहरूमा कानुनको डर मात्र नभई सामाजिक तिरस्कारको भावना पनि जागृत गराउनेछ। यसरी, “दि अनकाउन्टेड यूथ” ले तारकेश्वरलाई एउटा उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै देशभरका अन्य युवा समूहहरूलाई पनि आफ्नो क्षेत्रमा रहेका बेथिति विरुद्ध उठ्न र लड्न प्रेरित गर्ने एउटा राष्ट्रिय स्तरको मोडल बन्न सक्छ।
आर्थिक आत्मनिर्भरता र विज्ञताको प्रयोगबाट राष्ट्र निर्माण
राष्ट्र निर्माणको वास्तविक आधार भनेको नै आर्थिक रूपमा सक्षम, स्वावलम्बी र दक्ष जनशक्ति तयार पार्नु हो। “दि अनकाउन्टेड यूथ” मा आबद्ध शैक्षिक परामर्शदाता र व्यावसायिक विशेषज्ञहरूले स्थानीय युवाहरूलाई ‘करियर काउन्सिलिङ’ र आधुनिक बजारमुखी सीपमूलक तालिम मार्फत स्वदेशमै उद्यमशील बन्न मार्गप्रशस्त गर्न सक्छन्। सूचना प्रविधि र इन्जिनियरिङ क्षेत्रका विज्ञहरूले स्थानीय भौतिक पूर्वाधारको गुणस्तर अनुगमन गर्ने, सुरक्षित सडक र सार्वजनिक भवनको वकालत गर्ने र वातावरणीय सुधारका लागि दिगो विकासको नयाँ मोडल तयार पार्न स्थानीय सरकारलाई ठोस सुझाव दिन सक्छन्। यसले केवल बेरोजगार युवाहरूलाई काम मात्र दिदैन, बरु उनीहरूलाई विदेश पलायन हुनबाट रोकी स्थानीय अर्थतन्त्रको विकासमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्याउन सक्छ।
महिला सशक्तिकरणलाई प्रभावकारी बनाउन यो समूहले केवल भाषणमा मात्र सीमित नभई विशेष व्यावसायिक र प्राविधिक कार्यक्रमहरू समुदायमा लैजानुपर्छ। आर्थिक रूपमा महिलाहरू सबल र स्वतन्त्र नभएसम्म समाजको वास्तविक र सन्तुलित विकास हुन सक्दैन भन्ने मान्यतालाई यसले व्यवहारमा उतार्न सक्छ। साथै, समूहमा रहेका स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूले समय-समयमा निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर, मानसिक स्वास्थ्य परामर्श र जनस्वास्थ्य शिक्षा सञ्चालन गरी समुदायको समग्र जीवनस्तर र औसत आयु सुधार्न ठूलो योगदान दिन सक्छन्। प्रविधिको उच्च प्रयोग मार्फत सरकारी सेवा र सुविधाहरूमा आम नागरिकको पहुँचलाई सरल र पारदर्शी बनाउन ‘डिजिटल साक्षरता’ फैलाउनु यो समूहको अर्को दूरगामी र महत्वपूर्ण कदम हुन सक्छ।
ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान र सामाजिक सद्भावको प्रवर्द्धन
हाम्रो नेपाली समाजमा ज्येष्ठ नागरिकहरू केवल उमेरले पाका मात्र होइनन्, उनीहरू अनुभव, ज्ञान र परम्परागत सीपका जीवन्त भण्डार हुन्। “दि अनकाउन्टेड यूथ” ले ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान, संरक्षण र हेरचाहलाई आफ्नो मुख्य कार्यसूचीमा राखेर युवाको आधुनिक ऊर्जा र वृद्धवृद्धाको पुरानो अनुभवलाई जोड्ने एउटा बलियो पुलको रूपमा काम गर्न सक्छ। उनीहरूको स्वास्थ्य जाँच, ज्येष्ठ नागरिक पार्कको निर्माण र सामाजिक सुरक्षाका लागि वकालत गर्दा समाजमा एउटा सुसंस्कृत, मर्यादित र मानवीय संस्कारको जग बस्छ। यसले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो इतिहास र जरासँग जोड्न मद्दत पुर्याउँछ र समाजमा लोप हुँदै गएको आपसी आदर र सम्मानको भावलाई पुनर्जीवित गराउँछ।
जाति, धर्म, वर्ग वा लिङ्गका आधारमा हुने स-साना विभेदहरूलाई अन्त्य गरी एउटा न्यायपूर्ण र समावेशी समाज निर्माण गर्नु यस समूहको अर्को मुख्य र चुनौतीपूर्ण जिम्मेवारी हुन सक्छ। पछाडि पारिएका वर्ग, दलित, जनजाति र अल्पसंख्यक समुदायका युवाहरूलाई नेतृत्व तहमा ल्याएर उनीहरूको आवाजलाई बुलन्द बनाउँदा मात्र वास्तविक सामाजिक रूपान्तरण सम्भव हुन्छ। वातावरण संरक्षण र सरसफाइ अभियानलाई एउटा सरकारी कार्यक्रमको रूपमा मात्र नहेरी समुदायको साझा संस्कृतिको रूपमा विकास गर्न पनि यी युवाहरूले टोल-टोलमा नेतृत्वदायी भूमिका खेल्न सक्छन्। जब समाजका सबै वर्गले अपनत्व र न्यायको महसुस गर्छन्, तब मात्र स्थायी शान्ति र विकासको ढोका खुल्छ।
राष्ट्र निर्माण र समाज सुधारका लागि यस समूहलाई २५ सुझावहरू:
१. विकृति नियन्त्रण: होटल, स्पा र खाजा घरमा हुने अनैतिक गतिविधि, लागूऔषध कारोबार र मानव बेचबिखन रोक्न स्थानीय प्रशासनसँग मिलेर सूक्ष्म निगरानी र खबरदारी गर्ने।
२. करियर मार्गदर्शन: कक्षा १० र १२ का विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको रुचि र बजारको माग अनुसार सही शैक्षिक मार्ग रोज्न विज्ञ मार्फत परामर्श दिने।
३. सीपमूलक तालिम: प्लम्बिङ, इलेक्ट्रिसियन, कम्प्युटर सफ्टवेयर र ग्राफिक डिजाइनिङ जस्ता तत्काल रोजगारी दिलाउने बजारमुखी सीप सिकाउन पहल गर्ने।
४. महिला सुरक्षा: घरेलु हिंसा, कार्यस्थलमा हुने दुर्व्यवहार विरुद्ध सचेतना जगाउने र पीडित महिलालाई कानुनी र मनोवैज्ञानिक सहायताको समन्वय गर्ने।
५. निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा: विकट र आर्थिक रूपले विपन्न बस्तीहरूमा पुगेर विशेषज्ञ चिकित्सक टोली सहितको स्वास्थ्य शिविर र परामर्श सञ्चालन गर्ने।
६. रक्तदान संकलन: रगतको अभावमा कसैले ज्यान गुमाउनु नपरोस् भन्नका लागि स्थानीय स्तरमा नियमित रक्तदान कार्यक्रमहरू र आकस्मिक रक्तदाता समूह निर्माण गर्ने।
७. डिजिटल नेपाल अभियान: वृद्धवृद्धा र प्रविधिमा पछाडि परेका स्थानीयलाई मोबाइल बैंकिङ, सरकारी एपहरू र इन्टरनेट सुरक्षाका आधारभूत कुराहरू सिकाउने।
८. दुर्व्यसन मुक्त समाज: लागुऔषध र मदिराको कुलत विरुद्ध स्कुल-कलेजहरूमा सशक्त सचेतना फैलाउने र दुर्व्यसनीलाई पुन:स्थापनाका लागि परामर्श दिने।
९. पुस्तान्तरण अनुभव आदानप्रदान: ज्येष्ठ नागरिक र युवाहरू बीच नियमित अन्तर्क्रिया कार्यक्रम गरी पुराना कथा, सीप र नयाँ प्रविधिको अनुभव साटासाट गर्ने।
१०. हरियाली प्रवर्द्धन: ‘एक युवा, एक फलफूलको बिरुवा’ जस्ता वृक्षारोपण अभियान चलाएर तारकेश्वरलाई हरित नगरको रूपमा विकास गर्न भूमिका खेल्ने।
११. शैक्षिक सहायता कोष: आर्थिक अवस्था अत्यन्तै कमजोर भएका तर जेहेन्दार विद्यार्थीहरूलाई पढाइ बीचमै नछाड्ने वातावरण बनाउन छात्रवृत्तिको पहल गर्ने।
१२. विपद् प्रतिकार्य टोली: बाढी, पहिरो, आगलागी वा भूकम्प जस्ता विपद्मा तत्काल खटिने गरी स्थानीय युवा स्वयम्सेवक टोलीलाई तालिम दिई तयारी अवस्थामा राख्ने।
१३. स्टार्टअप र उद्यमशीलता: नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न चाहने युवाहरूलाई प्रोजेक्ट रिपोर्ट बनाउन, दर्ता प्रक्रिया बुझ्न र लगानी जुटाउन प्राविधिक सहयोग गर्ने।
१४. आधुनिक कृषि प्रणाली: स्थानीय किसानलाई माटो परीक्षण, उन्नत बीउबिजन र आधुनिक प्रविधिसँग जोड्न कृषि विज्ञ र इन्जिनियरहरूको सल्लाह उपलब्ध गराउने।
१५. खेलकुद र शारीरिक स्वास्थ्य: युवालाई कुलतबाट टाढा राख्न र अनुशासित बनाउन स्थानीय खेलकुद क्लबहरू र प्रतियोगिताहरूलाई प्रोत्साहन र सहयोग गर्ने।
१६. सांस्कृतिक र धार्मिक पर्यटन: तारकेश्वर क्षेत्रमा रहेका ऐतिहासिक र धार्मिक स्थलहरूको ऐतिहासिक महत्व खोज गरी डिजिटल माध्यमबाट अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसार गर्ने।
१७. कानुनी साक्षरता: आम नागरिकलाई उनीहरूको मौलिक हक, उपभोक्ता अधिकार र कानुनी प्रक्रियाबारे टोल-टोलमा जानकारीमूलक कार्यक्रम गर्ने।
१८. फोहोरमैला व्यवस्थापन: ‘मेरो टोल, सफा टोल’ अभियान मार्फत घरबाट निस्कने फोहोरलाई स्रोतैमा वर्गीकरण गर्ने र कुहिने फोहोरबाट मल बनाउन सिकाउने।
१९. बाल अधिकार र संरक्षण: बालश्रम रोक्न, बाल विवाह अन्त्य गर्न र विद्यालय बाहिर रहेका बालबालिकालाई शिक्षाको मूलधारमा ल्याउन पहल गर्ने।
२०. सुशासनमा नागरिक पहरेदारी: स्थानीय तहले गर्ने विकास निर्माणका कामको गुणस्तर, बजेट र योजनाहरूको पारदर्शिताका लागि रचनात्मक खबरदारी गर्ने।
२१. स्वदेशी उत्पादनको बजार: स्थानीय स्तरमा उत्पादित हस्तकला, अर्गानिक तरकारी र दुग्धजन्य उपजको प्रदर्शन र बजार व्यवस्थापनमा सघाउने।
२२. मानसिक स्वास्थ्य र परामर्श: बढ्दो तनाव र डिप्रेसनबाट गुज्रिरहेका युवाहरूका लागि गोप्य र भरपर्दो मनोवैज्ञानिक परामर्श केन्द्र सञ्चालन गर्ने।
२३. सडक सुरक्षा र ट्राफिक नियम: सडक दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि चालक र पैदल यात्रीलाई नियमित रूपमा ट्राफिक नियम र सडक अनुशासनको सचेतना दिने।
२४. मौलिक कला र संस्कृति जगेर्ना: स्थानीय मौलिक कला, नेवारी संस्कृति, परम्परागत बाजा र भाषाको संरक्षणका लागि महोत्सव तथा तालिमहरू आयोजना गर्ने।
२५. सूचनाको हकको सदुपयोग: भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सार्वजनिक जवाफदेहिताका लागि सूचना माग गर्ने र आम जनतालाई सत्य तथ्य जानकारी दिई सुशासनमा सघाउने।
निष्कर्ष
अन्ततः, “दि अनकाउन्टेड यूथ” केवल एउटा नाम वा औपचारिक संस्था मात्र होइन, यो तारकेश्वरका हजारौ युवाहरूको सपना, साहस र परिवर्तनको साझा संकल्पको एउटा बलियो मञ्च हो। समाजमा व्याप्त अनैतिक क्रियाकलापको अन्त्य गर्दै एउटा सभ्य, सुरक्षित र समृद्ध समाज निर्माणमा यो समूहको सक्रियता आजको अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ। जब चिकित्सक, इन्जिनियर, शिक्षक र आइटी विज्ञ जस्ता दक्ष जनशक्तिहरू व्यक्तिगत स्वार्थ भन्दा माथि उठेर सामूहिक हितका लागि र समाज सुधारका लागि अठोट लिन्छन्, तब मात्र देशले वास्तविक समृद्धिको दिशामा पाइला चाल्न सक्छ।
यो अभियानले ओझेलमा परेका युवाहरूलाई केवल पहिचान मात्र दिएको छैन, बरु उनीहरूलाई राष्ट्र निर्माणको मूल खम्बाका रूपमा उभ्याउने जिम्मेवारी पनि बोकेको छ। स्थानीय सरकार, प्रहरी प्रशासन र आम सचेत नागरिकको पूर्ण साथ र सहयोग पाएमा यस समूहले तारकेश्वरलाई नेपालकै उत्कृष्ट, सभ्य र विकसित नमुना समुदायका रूपमा स्थापित गर्ने निश्चित छ। आशा र विश्वास गरौ, यो युवा जोशले समाजका हरेक अँध्यारा कुनाहरूमा सकारात्मक परिवर्तनको उज्यालो छर्नेछ र एउटा सुसंस्कृत पुस्ताको उदय हुनेछ।
प्रकाशित मिति: ९ बैशाख २०८३, बुधबार
प्रतिक्रिया