नयाँ दिल्ली। भारतको अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था इसरोको चन्द्र अभियान चन्द्रयान–२ अर्बिटरले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव क्षेत्रमा महत्वपूर्ण वैज्ञानिक संकेतहरू पत्ता लगाएको छ।
वैज्ञानिकहरूले सतहमुनि पानीको बरफ हुन सक्ने बलियो सम्भावना देखिने तथ्य फेला पारेका हुन्।
अहमदाबादस्थित फिजिकल रिसर्च ल्याबोरेटरी (पीआरएल) का वैज्ञानिकहरूले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव नजिक रहेका गहिरा क्रेटरहरूको अध्ययन गरेका थिए।
ती क्षेत्रहरूमा सूर्यको प्रकाश नपुग्ने भएकाले अत्यन्त चिसो वातावरण रहन्छ र तापक्रम माइनस २४८ डिग्री सेल्सियससम्म झर्ने भएकाले बरफ लामो समयसम्म स्थिर रहन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यस अध्ययनका लागि चन्द्रयान–२ मा जडान गरिएको डुअल फ्रिक्वेन्सी सिन्थेटिक अपर्चर रडार (डीएफएसएआर) प्रविधि प्रयोग गरिएको थियो।
यो रडारले चन्द्रमाको सतह मात्र नभई सतहमुनिको संरचना अध्ययन गर्न पनि सक्षम रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
रडारबाट प्राप्त तथ्याङ्कको विश्लेषणका क्रममा वैज्ञानिकहरूले सतहमुनि बरफको उपस्थिति हुन सक्ने सम्भावना देखिने चार वटा प्रमुख क्रेटर पहिचान गरेका छन्।
तीमध्ये फाउस्टिनी क्रेटरभित्र रहेको करिब १.१ किलोमिटर चौडा सानो क्रेटरलाई सबैभन्दा बलियो दाबेदारका रूपमा लिइएको छ।
अनुसन्धान टोलीले चट्टान र बरफबाट फर्किने रडार संकेत छुट्याउन नयाँ विश्लेषणात्मक विधि प्रयोग गरेको छ।
त्यसका लागि सर्कुलर पोलाराइजेशन रेसियो र डिग्री अफ पोलाराइजेशनजस्ता सूचक प्रयोग गरिएको बताइएको छ।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार चन्द्रमामा पानीको उपस्थिति भविष्यका अन्तरिक्ष अभियानका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण हुनेछ।
यो पानी पिउन, अक्सिजन उत्पादन गर्न तथा रकेट इन्धन निर्माणमा प्रयोग गर्न सकिने भएकाले दीर्घकालीन मानव बसोबासको सम्भावनालाई बल पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
सन् २०१९ मा प्रक्षेपण गरिएको चन्द्रयान–२ को ल्यान्डर अवतरण सफल हुन नसके पनि यसको अर्बिटर अझै सक्रिय रहेको छ।
उक्त अर्बिटरले निरन्तर चन्द्रमासम्बन्धी महत्वपूर्ण वैज्ञानिक तथ्याङ्क पृथ्वीमा पठाइरहेको छ।
प्रकाशित मिति: १४ जेष्ठ २०८३, बिहिबार
प्रतिक्रिया