वासिङ्टन/तेहरान। अमेरिका र इरानबीच जारी तनावपूर्ण युद्ध अवस्थालाई ६० दिनका लागि रोक्ने र इरानको आणविक कार्यक्रमबारे नयाँ चरणको वार्ता अघि बढाउने विषयमा दुवै पक्षका वार्ताकारहरूबीच अस्थायी सहमति बनेको दाबी गरिएको छ।
यद्यपि, इरानले यस सम्झौताबारे औपचारिक पुष्टि गरेको छैन।
अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले प्रारम्भिक समझदारी भएको जानकारी दिएका छन् भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उक्त सहमतिलाई अनुमोदन गर्ने वा नगर्ने विषय अझै स्पष्ट नभएको बताइएको छ।
केही प्राविधिक तथा भाषागत बुँदाहरूमा छलफल जारी रहेकाले अन्तिम सम्झौता टुंगिन बाँकी रहेको जनाइएको छ।
यस समझदारीलाई पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था एक्सियोसले सार्वजनिक गरेको हो।
हर्मुज जलमार्गसम्बन्धी प्रस्ताव
सम्झौतासँगै सामरिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलघाँटीको व्यवस्थापनबारे पनि नयाँ प्रस्ताव अघि सारिएको छ।
प्रस्तावअनुसार इरानले उक्त जलमार्गमा टोल (महसुल) असुल गर्ने अधिकार प्रयोग गर्न नपाउने र युद्धका क्रममा राखिएका अवरोध तथा खानीहरू ३० दिनभित्र हटाउनुपर्ने उल्लेख छ।
यस जलमार्गबाट विश्वको तेल तथा ग्यास आपूर्तिको ठूलो हिस्सा आवागमन हुने भएकाले यसको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा ठूलो असर पारेको थियो।
त्यसैगरी, अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमा जारी नौसैनिक दबाब क्रमशः घटाउँदै प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्ने र इरानलाई सीमित रूपमा तेल बिक्री अनुमति दिने तयारी गरेको बताइएको छ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टका अनुसार सम्झौता कार्यान्वयन भए विश्व बजारमा तेलको मूल्य घट्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
आणविक कार्यक्रमको संवेदनशील मुद्दा
वार्ताको सबैभन्दा जटिल पक्ष इरानको अत्यधिक संवर्धित युरेनियम भण्डारण रहेको बताइएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार इरानसँग हाल ठूलो मात्रामा संवर्धित युरेनियम भण्डार छ, जसको स्तर ६० प्रतिशतसम्म पुगेको छ, जुन हतियार निर्माणका लागि आवश्यक सीमा नजिक मानिन्छ।
दुवै पक्षले उक्त भण्डारको भविष्यबारे प्रारम्भिक समझदारी खोज्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
सम्भावित विकल्पहरूमा भण्डारण नियन्त्रण, तेस्रो पक्षमार्फत व्यवस्थापन वा आंशिक प्रतिबन्धजस्ता विषयहरूबारे छलफल भइरहेको जनाइएको छ।
तर इरानले आफ्नो युरेनियम भण्डार पूर्ण रूपमा त्याग्ने विषयमा अझै कुनै स्पष्ट प्रतिबद्धता जनाएको छैन।
क्षेत्रीय सुरक्षा र बढ्दो तनाव
वार्ताका क्रममा इरानले लेबनानमा भइरहेको इजरायली सैन्य कारबाही रोक्ने विषय पनि उठाएको बताइएको छ।
पछिल्ला आक्रमणहरूमा ठूलो मानवीय क्षति भएपछि मध्यपूर्वमा तनाव अझै बढेको छ।
यसैबीच, कुवेतले आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमार्फत केही मिसाइल र ड्रोन अवरोध गरेको दाबी गरेको छ भने यसलाई आक्रमणको रूपमा निन्दा गरेको छ।
अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले यस घटनालाई युद्धविराम उल्लंघनको रूपमा व्याख्या गरेको छ।
अमेरिकी पक्षले केही ड्रोन र सैन्य संरचनामा कारबाही गरेको जनाएको छ भने इरानले पनि प्रतिकारात्मक आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।
वार्ता जारी रहने संकेत
दुवै पक्षबीच पूर्ण सहमति नभए पनि आंशिक समझदारीका आधारमा वार्ता जारी रहेको जनाइएको छ।
उपराष्ट्रपति भान्सका अनुसार हालको युद्धविराम पूर्ण रूपमा स्थिर नभए पनि केही हदसम्म कायम रहेको छ।
यसैबीच, क्षेत्रीय गतिविधि र सैन्य गतिविधिहरूले स्थिति अझै संवेदनशील रहेको संकेत गरेका छन्।
प्रकाशित मिति: १५ जेष्ठ २०८३, शुक्रबार
प्रतिक्रिया