काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानसँग जारी साढे तीन महिना लामो युद्ध अन्त्यका लागि एक प्रारम्भिक सम्झौतामा हस्ताक्षर भइसकेको दाबी गरेका छन्।
फ्रान्सको एभियानमा जारी जी-सेभेन शिखर सम्मेलनका क्रममा सोमबार फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनसँगको द्विपक्षीय भेटवार्ताका क्रममा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले उक्त कूटनीतिक सफलताको पुष्टि गरेका हुन्। ऐतिहासिक मानिएको यस सम्झौताको विस्तृत विवरण आगामी शुक्रबार औपचारिक समारोहपछि सार्वजनिक गरिने उनले बताए।
“सम्झौतामा पूर्ण रूपमा हस्ताक्षर भइसकेको कुरा सुनाउन पाउँदा मलाई निकै खुसी लागेको छ, यो निकै शक्तिशाली दस्ताबेज हो,” राष्ट्रपति ट्रम्पले सञ्चारकर्मीहरूसँग भने।
अमेरिकी र इरानी वरिष्ठ अधिकारीहरूका अनुसार आगामी शुक्रबार (जुन १९) मा स्विट्जरल्याण्डको जेनेभामा यस सम्झौताको औपचारिक हस्ताक्षर समारोह आयोजना हुनेछ।
सोही दिनदेखि विश्वकै रणनीतिक र ऊर्जा व्यापारका लागि निकै महत्त्वपूर्ण मानिने ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ (हर्मुज जलडमरूमध्ये) व्यापारिक जहाजहरूका लागि पूर्ण रूपमा खुला गरिनेछ भने अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको जलसेनाको नाकाबन्दी हटाउनेछ।
यस हप्तादेखि नै कतारको दोहामा इरानको आणविक कार्यक्रम र सम्झौता कार्यान्वयनको विषयलाई लिएर दुवै पक्षबीच प्राविधिक छलफल सुरु हुँदैछ। अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानले आफ्ना प्रतिबद्धताहरू पूरा गरेपछि मात्रै उसमाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरू क्रमशः फुकुवा गरिने र रोक्का गरिएका सम्पत्ति किस्ताबन्दीमा फुकुवा गरिने प्रष्ट पारेका छन्। इरानले परमाणु सामग्रीहरू हस्तान्तरण गरेमा र आणविक भट्टीहरू भत्काएमा मात्रै आर्थिक रूपमा उसलाई राहत दिइने अमेरिकी रणनीति छ।
अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सञ्चारमाध्यमहरूसँग कुरा गर्दै अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारी पत्र करिब डेढ पानाको सामान्य दस्ताबेज भए पनि यसको राजनीतिक अर्थ निकै ठूलो रहेको जानकारी दिए।
भान्सका अनुसार सम्झौताको पहिलो बुँदामै इरानले “क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरता” प्रति प्रतिबद्ध रहने र आतंकवादी संगठनहरूलाई दिँदै आएको आर्थिक सहयोग रोक्ने उल्लेख छ। “सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार निर्माण नगर्ने, खरिद नगर्ने वा प्राप्त नगर्ने विषय यसमा प्रमाणित हुने गरी प्रतिबद्धता जनाएको छ,” भान्सले भने।
बाँकी प्राविधिक र विस्तृत विषयहरू आगामी वार्ताका चरणहरूमा टुङ्ग्याइने उनको भनाइ छ। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले पनि सम्झौताको पुष्टि गर्दै आफूहरूले विगतका तितो अनुभव र अविश्वासका आधारमा रहेर देशको आर्थिक हित अनुकूल हुने गरी वार्ता अगाडि बढाउने बताएका छन्।
यो प्रारम्भिक सम्झौतामा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प, उपराष्ट्रपति भान्स र इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघेर घालिबाफले इलेक्ट्रोनिक (डिजिटल) माध्यमबाट हस्ताक्षर गरिसकेका छन्। औपचारिक हस्ताक्षर कार्यक्रमका लागि अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स स्विट्जरल्याण्ड जाने तयारीमा छन्।
यस सम्झौताले तत्कालका लागि युद्धविरामलाई थप ६० दिनका लागि बढाउनेछ, जुन अवधिमा दुवै पक्षले स्थायी शान्ति सम्झौताका विस्तृत बुँदाहरूमाथि गहन वार्ता गर्नेछन्।
गत फेब्रुअरी महिनामा अमेरिका र इस्रायलले इरानमाथि संयुक्त हवाई आक्रमण गरेपछि सुरु भएको यस युद्धले हजारौँको ज्यान लिइसकेको छ भने विश्वको ऊर्जा बजारलाई अस्तव्यस्त बनाएको थियो। सम्झौताको खबर बाहिरिएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल करिब ४ डलरले गिरावट आएको छ।
यस कूटनीतिक सफलताको पहिलो घोषणा आइतबार मध्यस्थकर्ताको मुख्य भूमिका निभाएको पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले गरेका थिए। पाकिस्तानका साथै कतार, टर्की र इजिप्टले पनि यस वार्तामा महत्त्वपूर्ण मध्यस्थता गरेका थिए।
प्रधानमन्त्री सरिफका अनुसार यस सम्झौतामा लेबनानसहित सबै मोर्चामा सैन्य कारबाही तत्काल र स्थायी रूपमा बन्द गर्ने सहमति समावेश छ। यद्यपि, लेबनानमा इस्रायली आक्रमण रोकिने ग्यारेन्टी र इरानको संवर्धित युरेनियम भण्डारणको व्यवस्थापन कसरी हुने भन्ने विषय अझै पनि आगामी ६० दिने वार्ताका लागि प्रमुख चुनौतीका रूपमा बाँकी नै रहेका छन्।
अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले सम्झौता भए पनि तत्कालका लागि मध्यपूर्वी क्षेत्रमा आफ्नो सैन्य तैनाथी र कूटनीतिक सतर्कतामा कुनै परिवर्तन नगर्ने स्पष्ट पारेको छ।
प्रकाशित मिति: २ असार २०८३, मंगलबार
प्रतिक्रिया