”संसद् नीति नाप्ने थलो हो, चस्माको रङ नाप्ने ऐना होइन”

संसद् देशको नीति, विधि, शासन प्रणाली र जनताका सरोकारमाथि गम्भीर बहस गर्ने सर्वोच्च राजनीतिक थलो हो। त्यहाँ उठ्ने प्रश्नहरू सरकारका निर्णय, नीति, कार्यसम्पादन, जवाफदेहिता र परिणामसँग सम्बन्धित हुनुपर्छ। जब राजनीतिक बहस नीतिबाट व्यक्तिको पहिरन, चस्मा वा बाहिरी शैलीतर्फ मोडिन्छ, त्यसले बहसको स्तर होइन, राजनीतिक संस्कारको कमजोरी देखाउँछ।

प्रधानमन्त्री बालेन शाहले लगाउने कालो चस्मालाई नै राजनीतिक बहसको विषय बनाउनु वास्तवमा नीतिगत प्रश्नको अभावलाई व्यक्तित्व कटाक्षले ढाक्ने प्रयासजस्तो देखिन्छ। गाडीको कालो सिसा हटाउने बहस एउटा सार्वजनिक नीति र पारदर्शितासँग सम्बन्धित विषय हुन सक्छ। त्यसैलाई व्यक्तिको चस्मासँग जोडेर ‘कालो चस्मा पनि हटाउनुपर्छ’ भन्नु नीतिगत आलोचना होइन, व्यक्तिगत कटाक्ष हो।

चस्मा कालो हुँदैमा दृष्टि कालो हुँदैन। मानिसको दृष्टि उसको पहिरनले होइन, उसको निर्णय, नियत, नीति र परिणामले प्रमाणित गर्छ। त्यसैले प्रधानमन्त्री बालेन शाहको चस्मा कस्तो छ भन्नेभन्दा उनका निर्णय कस्ता छन्, ती निर्णयले नागरिकको जीवनमा कस्तो प्रभाव पारेका छन् र सरकार कुन दिशामा अघि बढिरहेको छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हो।

प्रधानमन्त्री शाहलाई चारैतिरबाट घेराहाल्ने प्रयास भइरहेको देखिन्छ। काम र नीतिमाथि प्रश्न उठाउन नसक्दा कहिले उनको मौनता, कहिले बोल्ने शैली र कहिले पहिरन तथा व्यक्तित्वलाई बहसको विषय बनाउने प्रवृत्ति बढ्नु स्वस्थ लोकतान्त्रिक अभ्यास होइन। राजनीतिमा व्यक्तित्वमाथि प्रहार गर्न थालिएपछि बहस बिस्तारै मुद्दाबाट व्यक्ति केन्द्रित बन्न पुग्छ।

प्रधानमन्त्री वा कुनै पनि सार्वजनिक पदमा रहेको व्यक्तिमाथि प्रश्न उठाउनु लोकतन्त्रको अधिकार हो। सरकारको निर्णय गलत छ भने तथ्य र प्रमाणसहित प्रश्न गरौँ। नीति असफल छ भने त्यसको परिणाम देखाएर विरोध गरौँ। जनताको अपेक्षा पूरा हुन सकेको छैन भने त्यसको जवाफदेहिता मागौँ। तर अनुहार, पहिरन, चस्मा वा व्यक्तिगत शैलीलाई राजनीतिक हतियार बनाउनु लोकतान्त्रिक आलोचनाको स्तर होइन।

यस्तो अवस्थामा राजनीतिक नेतृत्वले पनि जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। आफ्नै दलका सांसद वा नेताबाट व्यक्तित्व कटाक्ष हुने अवस्था सिर्जना हुँदा त्यसले व्यक्तिमात्र होइन, समग्र राजनीतिक संस्कारमाथि प्रश्न उठाउँछ। असहमति लोकतन्त्रको सौन्दर्य हो, तर असहमतिको नाममा व्यक्तित्वमाथि अनावश्यक प्रहार स्वीकार्य हुनु हुँदैन।
प्रधानमन्त्रीमाथि आलोचना हुनुपर्छ, प्रश्न उठ्नुपर्छ र आवश्यक परे कडा प्रतिपक्षी भूमिका पनि निर्वाह हुनुपर्छ। तर आलोचना तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ, व्यक्तित्वमा होइन। लोकतन्त्रमा सरकारको मूल्याङ्कन चस्माको रङले होइन, कामको परिणामले हुन्छ।

यदि कुनै राजनीतिक शक्तिले प्रधानमन्त्रीलाई कमजोर बनाउन व्यक्तित्व र पहिरनलाई निशाना बनाउने बाटो रोज्छ भने त्यसको अन्तिम मूल्याङ्कन जनता स्वयंले गर्नेछन्। नेपाली जनता आफ्ना असन्तुष्टि हिंसाबाट होइन, लोकतान्त्रिक प्रतिवाद, जनमत र मतपत्रमार्फत व्यक्त गर्न सक्छन्।

त्यसैले प्रधानमन्त्रीलाई ‘कालो चस्मा खोल्नुस्’ भन्नुअघि आफ्नो राजनीतिक दृष्टिमा लागेको पूर्वाग्रहको पर्दा हटाउनु आवश्यक छ। किनकि इतिहास चस्माको रङले होइन, नियतको रङ र कामको परिणामले लेखिन्छ।

प्रकाशित मिति: २३ श्रावण २०८३, शनिबार