काठमाडौं । कुनै समय काठमाडौंका ठूला राजनीतिक सभा, आन्दोलन र सार्वजनिक कार्यक्रमको प्रमुख थलोका रूपमा परिचित खुलामञ्च अहिले फेरि राजनीतिक गतिविधिले भरिएको छ। लामो समय विभिन्न प्रयोजनमा प्रयोग हुँदै आएको खुलामञ्चमा नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटन समारोह आयोजना भएसँगै यो ऐतिहासिक खुला क्षेत्र पुनः चर्चामा आएको छ।
नेपाली कांग्रेसले आइतबार असोज १८ गते दिउँसो २ बजे खुलामञ्चमा १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटन गरेको हो। कांग्रेसका अनुसार महाधिवेशनको बन्दसत्र तथा अन्य कार्यक्रम असोज १९ र २० गते सञ्चालन हुनेछन्।
खुलामञ्च काठमाडौंको राजनीतिक इतिहाससँग जोडिएको महत्वपूर्ण स्थल हो। विभिन्न कालखण्डमा राजनीतिक दलका सभा, आन्दोलन तथा सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि प्रयोग हुँदै आएको यो स्थान पछिल्लो समय भने लामो समयसम्म राजनीतिक कार्यक्रमभन्दा निर्माण तथा अन्य प्रयोजनमा बढी प्रयोग भयो।
कहिले राजनीतिक दलका आमसभा र नागरिकका सार्वजनिक कार्यक्रम हुने खुलामञ्चलाई काठमाडौं महानगरपालिकाले अस्थायी बसपार्कका रूपमा समेत सञ्चालन गरेको थियो। खुलामञ्चसँगै टुँडिखेलको खुला क्षेत्र क्रमशः विभिन्न संरचना, पार्किङ तथा अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग हुन थालेपछि यसको मौलिक स्वरूप र सार्वजनिक प्रयोगको विषयमा नागरिकस्तरबाट प्रश्न उठ्न थालेका थिए।
खुलामञ्च तथा टुँडिखेलको अतिक्रमण रोक्न नागरिक समाज, स्थानीय बासिन्दा तथा अभियन्ताले ‘अकुपाइ टुँडिखेल’ अभियान सञ्चालन गरेका थिए। अभियानका क्रममा टुँडिखेलको खुला क्षेत्र संरक्षण र सार्वजनिक प्रयोग सुनिश्चित गर्न मानव साङ्लोसमेत बनाइएको थियो।
यही पृष्ठभूमिमा काठमाडौं महानगरपालिकाको नेतृत्वमा बालेन्द्र (बालेन) शाह आएपछि खुलामञ्च र टुँडिखेल क्षेत्रको स्वरूप सुधार तथा संरक्षणको विषयले थप चर्चा पायो। महानगरले खुलामञ्चको पुनःव्यवस्थापनसँगै टुँडिखेलको खाली क्षेत्रमा हरियाली विस्तार गर्ने काम अघि बढायो। अहिले टुँडिखेलका विभिन्न भागमा दुबो रोपिएपछि खुला क्षेत्रको स्वरूपमा समेत परिवर्तन देखिएको छ।
यसैबीच, लामो समयपछि खुलामञ्चमा पुनः ठूलो राजनीतिक कार्यक्रम आयोजना भएको हो। कांग्रेसले आफ्नो १५औँ महाधिवेशनका लागि यही ऐतिहासिक स्थल रोजेपछि खुलामञ्चको राजनीतिक इतिहास र यसको पछिल्लो संरक्षण प्रयास फेरि चर्चामा आएको छ।
खुलामञ्च त्यही स्थल हो, जहाँ कांग्रेसका संस्थापक नेता बीपी कोइरालाले निर्वासनबाट स्वदेश फर्किएपछि सार्वजनिक सम्बोधन गरेका थिए। २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि गणेशमान सिंहले समेत यही टुँडिखेलमा सम्बोधन गरेका थिए।
कांग्रेसको महाधिवेशन उद्घाटनपछि प्रधानमन्त्री बालेन शाहले पनि खुलामञ्चलाई लिएर सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका छन्। उनले फेसबुकमा, ‘धन्न खुलामञ्च राम्रो बनाइएछ, नयाँ पार्टीले कार्यक्रम गरेर गाली गर्न पाएका छन्’ भन्दै टिप्पणी गरेका थिए। उक्त टिप्पणी कांग्रेसको महाधिवेशन उद्घाटन समारोहपछि आएको हो।
यसरी खुलामञ्चको कथा केवल एउटा खुला चौर होइन। राजनीतिक आन्दोलन र सभा–समारोहको इतिहास बोकेको यो स्थल एक समय अस्थायी बसपार्कका रूपमा प्रयोग भयो, अतिक्रमणविरुद्ध नागरिक अभियान चल्यो, संरक्षण र पुनःव्यवस्थापनको प्रयास अघि बढ्यो र अहिले फेरि राष्ट्रिय राजनीतिको एउटा ठूलो कार्यक्रमको केन्द्र बनेको छ।
प्रकाशित मिति: १९ आश्विन २०८३, सोमबार
प्रतिक्रिया