काठमाडौं । सशस्त्र प्रहरी बल नेपालमा अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) को एक पद रिक्त भएपछि बढुवाका लागि तीन जना प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) प्रतिस्पर्धामा देखिएका छन्। वरीयताक्रममा पहिलो नम्बरमा रहेका डीआईजी सुरेशकुमार श्रेष्ठ एआईजीका प्रमुख दाबेदारका रूपमा देखिएका छन्।
एआईजी वंशीराज दाहाल सेवाबाट बर्खास्त भएपछि उक्त पद रिक्त भएको हो। रिक्त पदमा बढुवाका लागि श्रेष्ठसँगै डीआईजी दीपेन्द्र शाह र पुरुषोत्तम थापा प्रतिस्पर्धामा छन्।
श्रेष्ठ हाल सशस्त्र प्रहरी बलको सीमा सुरक्षा विभागका निर्देशकका रूपमा कार्यरत छन्। शाह इन्टेलिजेन्स ब्युरो प्रमुख छन् भने थापा सशस्त्र प्रहरी बलको एकेडेमीमा कार्यरत छन्।
वरीयताक्रममा पहिलो नम्बरमा रहेका श्रेष्ठको पक्षमा संगठनभित्रको लामो अनुभव, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा मिसनमा नेतृत्वदायी जिम्मेवारी, विभिन्न तहका कमान्ड सम्हालेको अनुभव र शैक्षिक योग्यता छन्। यद्यपि, बढुवाको अन्तिम निर्णय वरीयतासँगै कार्यसम्पादन र बढुवा समितिको मूल्यांकनमा निर्भर रहनेछ।
पहिलो ब्याचका सर्वोत्कृष्ट अधिकृत
इलाम नगरपालिका-७ मा जन्मिएका ४८ वर्षीय श्रेष्ठले १२ नोभेम्बर २००२ मा सशस्त्र प्रहरी निरीक्षकका रूपमा सेवा प्रवेश गरेका हुन्। उनी सशस्त्र प्रहरी निरीक्षकको पहिलो ब्याचका सर्वोत्कृष्ट अधिकृत हुन्।
सेवा प्रवेश गर्दा नै पहिलो स्थान हासिल गरेका श्रेष्ठले संगठनभित्र विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाल्दै प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) सम्मको यात्रा तय गरेका छन्। १६ फेब्रुअरी २०२३ मा उनी डीआईजीमा बढुवा भएका थिए।
पहिलो ब्याचबाट डीआईजीमा बढुवा भएका चार अधिकृतमध्ये श्रेष्ठ, अञ्जनीकुमार पोखरेल, दीपेन्द्र शाह र पुरुषोत्तम थापा थिए। त्यतिबेला बढुवा सिफारिसमा श्रेष्ठ पहिलो वरीयतामा परेका थिए। त्यसपछि पोखरेल एआईजीमा बढुवा भइसकेका छन्। अहिले रिक्त भएको एक पदमा श्रेष्ठसहित अन्य दुई डीआईजी प्रतिस्पर्धामा छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसनमा पी-४ तहको नेतृत्व
श्रेष्ठको व्यावसायिक यात्राको महत्त्वपूर्ण उपलब्धि संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनमा प्राप्त उच्च तहको जिम्मेवारी हो।
उनले सन् २०२३ फेब्रुअरीदेखि २०२५ फेब्रुअरीसम्म दक्षिण सुडानस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसनमा फिल्ड अफिस प्रहरी कमान्डरका रूपमा काम गरेका थिए। उक्त जिम्मेवारी संयुक्त राष्ट्रसंघको पी-४ तहको हो।
उनको व्यक्तिगत विवरणअनुसार, विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धाबाट उक्त तहको जिम्मेवारीमा छनोट हुने उनी सशस्त्र प्रहरी बल नेपालका पहिलो अधिकृत हुन्।
यसअघि पनि उनले दक्षिण सुडानमै फर्म्ड पुलिस युनिट कमान्डरका रूपमा काम गरेका थिए। त्यस्तै, इराकस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय सहायता मिसनमा प्रहरी सल्लाहकार र लाइबेरियास्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसनमा प्रहरी अनुगमनकर्ताका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।
यी जिम्मेवारीले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा व्यवस्थापन, शान्ति स्थापना, प्रहरी समन्वय र नेतृत्वको अनुभव दिलाएको छ।
सीमा सुरक्षादेखि ब्रिगेड कमान्डसम्म
नेपालभित्र पनि श्रेष्ठले सशस्त्र प्रहरी बलका विभिन्न महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।
हाल उनी सीमा सुरक्षा विभागको निर्देशक छन्। यसअघि उनले २०२५ फेब्रुअरीदेखि २०२६ जुनसम्म काठमाडौं उपत्यका सुरक्षा ब्रिगेडका रूपमा परिचित नम्बर ९ पशुपतिनाथ ब्रिगेडको कमान्ड गरेका थिए।
त्यसैगरी, सुदूरपश्चिम प्रदेशस्थित नम्बर ७ वैद्यनाथ ब्रिगेडको ब्रिगेड कमान्डर, ललितपुरस्थित नम्बर २१ दक्षिणकाली गणको गणपति तथा केन्द्रीय भर्ना तथा छनोट शाखाको प्रमुखका रूपमा काम गरेका छन्।
उनले मानव स्रोत विकास विभाग, प्रशासन विभाग र पूर्व क्षेत्रीय सशस्त्र प्रहरी मुख्यालयमा समेत जिम्मेवारी सम्हालेका छन्। प्रहरी निरीक्षकको आधारभूत तालिममा प्रशिक्षकका रूपमा काम गरेको अनुभव पनि उनीसँग छ।
संगठनको भर्ना, छनोट, जनशक्ति विकास, प्रशासन र कमान्ड तहमा काम गरेको अनुभव उनको व्यावसायिक यात्राको अर्को पक्ष हो।
तीन विषयमा स्नातक, तीन विषयमा स्नातकोत्तर र पीएचडी अनुसन्धान
श्रेष्ठको शैक्षिक योग्यतालाई पनि उनको बलियो पक्षका रूपमा हेरिएको छ।
उनी त्रिभुवन विश्वविद्यालयको व्यवस्थापन केन्द्रीय विभागमा विद्यावारिधि (पीएचडी) का शोधार्थी छन्। उनको अनुसन्धानको विषय नेपालमा उत्थानशीलता निर्माणका लागि एकीकृत विपद् व्यवस्थापन र जलवायुजन्य सुशासन हो।
उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट सार्वजनिक प्रशासनमा दर्शनशास्त्रमा स्नातकोत्तर (एमफिल) ए प्लस ग्रेडसहित पूरा गरेका छन्।
त्यस्तै, सुरक्षा, विकास तथा शान्ति अध्ययनमा स्नातकोत्तर, राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर र व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनले व्यवस्थापन, शिक्षाशास्त्र र कानुनमा स्नातकसमेत पूरा गरेका छन्।
उनको शैक्षिक यात्रामा सुरक्षा र प्रशासनसँगै विपद् व्यवस्थापन, जलवायु शासन, राजनीति, कानुन र व्यवस्थापनका विषय समेटिएका छन्।
चीन र इटालीदेखि संयुक्त राष्ट्रसंघीय तालिमसम्म
श्रेष्ठले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न तालिम र अध्ययन कार्यक्रममा सहभागिता जनाएका छन्।
उनले चीनको नानजिङ आर्मी कमान्ड एन्ड स्टाफ कलेजमा कमान्ड तथा स्टाफसम्बन्धी तालिम लिएका छन्। इटालीको भिसेन्जास्थित सेन्टर अफ एक्सिलेन्स फर स्टेबलाइजिङ पुलिस युनिटमा पनि तालिम पूरा गरेका छन्।
त्यस्तै, सशस्त्र प्रहरी कमान्ड तथा स्टाफ कलेज, नेपाल प्रशासनिक प्रशिक्षण प्रतिष्ठान र संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति स्थापना तालिमसम्बन्धी संस्थाबाट विभिन्न तालिम लिएका छन्।
शान्ति स्थापना अभियानको नेतृत्व, इन्टेलिजेन्स, संकट व्यवस्थापन, मानव अधिकार, अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुन, नागरिक–सैनिक समन्वय र सुरक्षा व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम उनको प्रशिक्षण अनुभवमा समेटिएका छन्।
राष्ट्रपति र संयुक्त राष्ट्रसंघबाट सम्मानित
सुरक्षा क्षेत्रमा पुर्याएको योगदानका लागि श्रेष्ठले विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान प्राप्त गरेका छन्। सन् २०११ मा तत्कालीन राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवबाट उनले प्रबल जनसेवाश्री चतुर्थ प्राप्त गरेका थिए।
इराकस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय सहायता मिसनमा प्रहरी सल्लाहकारका रूपमा काम गरेबापत सन् २०१२ मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय पदक प्राप्त गरेका थिए। त्यस्तै, लाइबेरियास्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसनमा प्रहरी अनुगमनकर्ताको जिम्मेवारी निर्वाह गरेबापत सन् २००९ मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय पदक पाएका थिए।
सन् २००४ मा भारतको स्पेसल फ्रन्टियर फोर्स एकेडेमीमा सञ्चालित यङ अफिसर्स कोर्समा उनी उत्कृष्ट विद्यार्थी घोषित भएका थिए।
सशस्त्र प्रहरी निरीक्षकको पहिलो आधारभूत तालिममा सर्वोत्कृष्ट भएपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री तथा गृहमन्त्री सूर्यबहादुर थापाबाट गोर्खा खुकुरी प्राप्त गर्नु पनि उनको उपलब्धिमा उल्लेख छ।
अनुसन्धान र प्रकाशनमा पनि सक्रिय
संगठनात्मक जिम्मेवारीसँगै श्रेष्ठ अनुसन्धान र लेखनमा समेत सक्रिय देखिन्छन्।
उनको प्रकाशित सामग्रीमा सन् २०११ को ‘आर्म्ड पुलिस फोर्स कन्स्टेबल क्याप्सुल’ समावेश छ। त्यस्तै, सन् २०२५ मा सशस्त्र प्रहरी बलको विपद् व्यवस्थापन तालिममा नीतिको प्रभावसम्बन्धी अनुसन्धान लेख प्रकाशित भएको छ।
सन् २०२६ मा तालिममा उत्प्रेरणा र प्रभावकारितासम्बन्धी उनको अर्को अनुसन्धान लेख पनि प्रकाशित भएको उनको सीभीमा उल्लेख छ।
वरीयता र कार्यसम्पादनको परीक्षा
सशस्त्र प्रहरी बलको एक एआईजी पदका लागि हुने बढुवामा यसपटक वरीयता र कार्यसम्पादन दुवै महत्त्वपूर्ण हुने देखिन्छ।
पहिलो वरीयतामा रहेका श्रेष्ठसँग संगठनको पहिलो ब्याचदेखि प्राप्त अनुभव, विभिन्न तहका कमान्ड, सीमा सुरक्षा, प्रशासन र मानव स्रोत व्यवस्थापनको जिम्मेवारी तथा संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसनमा उच्च तहको नेतृत्व गरेको अनुभव छ।
अर्कोतर्फ, दीपेन्द्र शाहसँग इन्टेलिजेन्स ब्युरोको नेतृत्व अनुभव छ भने पुरुषोत्तम थापाले संगठनको प्रवक्ता तथा बाहिनी कमान्डरको जिम्मेवारी सम्हालिसकेका छन्।
वरीयताका आधारमा श्रेष्ठ अगाडि भए पनि बढुवामा कार्यसम्पादन, नेतृत्व क्षमता र समितिको मूल्यांकनसमेत निर्णायक हुन सक्छन्।
सशस्त्र प्रहरीको बढुवा प्रक्रियाअनुसार औपचारिक सूचना प्रकाशन, योग्य उम्मेदवारको आवेदन र बढुवा समितिको सिफारिसपछि मात्रै अन्तिम निर्णय हुनेछ।
यसर्थ, पहिलो वरीयतामा रहेका श्रेष्ठ एआईजी बन्ने सम्भावना बलियो देखिए पनि उनको बढुवा निश्चित भइसकेको छैन। संगठनभित्रको लामो अनुभव र अन्तर्राष्ट्रिय जिम्मेवारीले उनको दाबेदारीलाई बलियो बनाएको छ। अब सरकारको निर्णयले उनको व्यावसायिक यात्राको अर्को खुड्किलो तय गर्नेछ।
प्रकाशित मिति: २८ कार्तिक २०८३, शनिबार
प्रतिक्रिया