काठमाडौं। पर्शियन खाडी क्षेत्रमा फेब्रुअरी २८, २०२६ मा सुरु भएको सैन्य तनावपछि विश्वकै प्रमुख ऊर्जा मार्ग होर्मुज जलडमरू प्रभावित हुँदा त्यसको असर नेपालसम्म आइपुगेको छ।
अमेरिका र इजरायलद्वारा इरानमाथि गरिएको आक्रमणपछि विकसित घटनाक्रमले विश्व ऊर्जा आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो अवरोध सिर्जना गरेको हो।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल ७५ अमेरिकी डलरबाट बढेर ११२ डलर पुगेपछि इन्धन आपूर्ति र मूल्यमा व्यापक अस्थिरता देखिएको छ।
होर्मुज जलडमरू, जुन विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र एलएनजी ढुवानीको मुख्य मार्ग हो ।
व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण, समुद्रमा माइन बिछ्याउने गतिविधि र तनावका कारण ठूलो मात्रामा प्रभावित भएको बताइएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले यस अवस्थालाई “तेल आपूर्तिको इतिहासकै ठूलो अवरोध” भनेर टिप्पणी गरेको छ।
यसको प्रत्यक्ष असर नेपालमा पनि देखिएको छ, जहाँ पूर्ण रूपमा आयातित इन्धन प्रणाली रहेको छ।
पछिल्ला हप्तामा पेट्रोलको मूल्य रु. १५७ बाट बढेर रु. २१९ पुगेको छ भने डिजेल रु. १४२ बाट रु. २३७ पुगेको छ।
खाना पकाउने ग्यास सिलिन्डरको मूल्य पनि रु. १,७३० बाट रु. २,०१० पुगेको छ।
नेपाल आयल निगमका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य वृद्धिका कारण ठूलो घाटा व्यहोर्नु परिरहेको छ भने आपूर्ति स्थिरतामै चुनौती देखिएको छ।
युएनडिपी को रिपोर्टअनुसार संकटको समयमा नेपालसँग केवल १० दिनको इन्धन भण्डार मात्र रहेको पाइएको छ।
इन्धन मूल्यवृद्धिको असर ढुवानी, कृषि, निर्माण, स्वास्थ्य तथा पर्यटन क्षेत्रमा समेत देखिएको छ।
ढुवानी लागत बढेपछि खाद्यान्न र निर्माण सामग्री महँगो भएको छ भने मल र औषधि आपूर्तिमा समेत दबाब परेको छ।
हवाई इन्धनको मूल्य वृद्धि भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय उडान र पर्यटन आगमनमा पनि कमी आउने संकेत देखिएको छ।
यसैबीच, खाडी मुलुकमा रहेका करिब १९ लाख नेपाली श्रमिकहरू पनि अनिश्चिततामा परेका छन्।
नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादनको करिब २६ प्रतिशत हिस्सा रेमिट्यान्समा निर्भर रहेको र यसको ठूलो हिस्सा खाडी मुलुकबाट आउने भएकाले रोजगारी र आयस्रोतमा जोखिम बढेको बताइएको छ।
विभिन्न देशहरूमा श्रम अनुमति प्रक्रियामा ढिलाइ र रोकावट देखिएपछि हजारौँ नेपाली श्रमिक प्रभावित भएका छन्।
विश्लेषकहरूले नेपालमा इन्धन र रेमिट्यान्समा अत्यधिक निर्भरता रहेको भन्दै दीर्घकालीन ऊर्जा रणनीति र आन्तरिक उत्पादन क्षमतामा सुधार आवश्यक रहेको बताएका छन्।
नेपालसँग जलविद्युत् उत्पादनको ठूलो सम्भावना भए पनि ऊर्जा आत्मनिर्भरता अझै कमजोर रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
संकटका बीच इलेक्ट्रिक गाडीको प्रयोग वृद्धि, जलविद्युत् क्षेत्रमा लगानी विस्तार र नवीकरणीय ऊर्जातर्फको नीति केही सकारात्मक संकेतका रूपमा देखिए पनि तत्कालको चुनौती ठूलो रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
होर्मुज जलडमरूको संकट अझै पूर्ण रूपमा समाधान नभएकाले यसको प्रभाव आगामी दिनहरूमा पनि कायम रहने अनुमान गरिएको छ।
प्रकाशित मिति: १६ बैशाख २०८३, बुधबार
प्रतिक्रिया