काठमाडौं । नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका लौहपुरुष गणेशमान सिंहको जीवन, सङ्घर्ष र अदम्य साहसलाई रङ्गमञ्चमा उतारिएको नाटक ‘वीर गणेशमान’ आज (मंसिर ४) देखि पुनः मञ्चन हुँदैछ। भोटेकोशीमा आएको बाढीका कारण बीचमै रोकिएको नाटक कालिकास्थानस्थित सर्वनाम थिएटरमा मंसिर १९ गतेसम्म प्रदर्शन हुन लागेको हो।
गणेशमान सिंह फाउन्डेसनको आयोजना तथा सर्वनाम थिएटरको प्रस्तुतिमा तयार भएको नाटकको परिकल्पना, नाट्य रूपान्तरण र निर्देशन वरिष्ठ रङ्गकर्मी अशेष मल्लले गरेका छन्। करिब दुई घण्टा लामो यो नाटकले नेपाली इतिहासको एउटा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक कालखण्ड र प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि गणेशमान सिंहले गरेको त्याग, सङ्घर्ष र बलिदानलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गर्छ।
‘वीर गणेशमान’ एउटा नाटक मात्र होइन, नेपाली लोकतन्त्रको जग निर्माण गर्न आफ्नो जीवन समर्पण गर्ने एक योद्धाको सङ्घर्ष, साहस र निष्ठालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर हो।
गणेशमान सिंह नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अग्रणी नेता तथा १०४ वर्षे राणाशासनविरुद्धको क्रान्तिका प्रमुख योद्धामध्ये एक थिए। सत्ता र शक्तिसँग कहिल्यै सम्झौता नगर्ने, निरङ्कुशतासामु नझुक्ने र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा नागरिक स्वतन्त्रता तथा लोकतन्त्रलाई माथि राख्ने उनको राजनीतिक जीवन नेपाली इतिहासमा साहस र निष्ठाको उदाहरणका रूपमा स्थापित छ। नाटकले विशेषगरी राणाशासनको निरङ्कुशताविरुद्ध नागरिक अधिकारका लागि उनले गरेको सङ्घर्षलाई केन्द्रमा राखेको छ।
नेपाली आधुनिक रङ्गमञ्चका महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्व अशेष मल्लको निर्देशन यस नाटकको अर्को आकर्षण हो। पाँच दशकभन्दा लामो नाट्य यात्रामा उनले बिम्ब र प्रतीकात्मक शैलीलाई प्राथमिकता दिँदै आएका थिए। तर ‘वीर गणेशमान’ मा भने उनले पहिलोपटक यथार्थपरक प्रस्तुतिको शैली अपनाएका छन्। यसले ऐतिहासिक पात्र, तत्कालीन राजनीतिक परिस्थिति र घटनाक्रमलाई दर्शकसामु अझ नजिकबाट अनुभूत गराउने अपेक्षा गरिएको छ।

नाटकमा गणेशमान सिंहको भूमिका अभिनेता अभयराज बरालले निर्वाह गरेका छन्। यसअघि मञ्चन हुँदा उनको अभिनय र गणेशमानको व्यक्तित्वसँग मिल्दोजुल्दो शारीरिक हाउभाउ तथा प्रस्तुतिको दर्शकले प्रशंसा गरेका थिए। उनीसँगै नुषा लिङ्देन लिम्बू, माया मानन्धर, मीना पूर्णिमा, मनिष अर्याल, राम दाहाल, राजन मोक्तान, दुर्लभ सिंह कार्की, निश्चल डी इन्फिनिटी, रमेश वज्राचार्य, प्रदीप भट्ट, अरमान शाही, अनिश बोगटी, शिशिर घर्ती मगर, दिवस गौतम, भक्त श्रेष्ठ, निर्मल शाही, समीर आचार्य, शाश्वत सापकोटा, रुबिन सुनार र रोलेक्स राईलगायत कलाकारको अभिनय रहेको छ।
नेपाली रङ्गमञ्चको विकासमा लामो समयदेखि योगदान दिँदै आएको सर्वनाम थिएटरले नयाँ पुस्तालाई नाटक, अभिनय र सिर्जनात्मक अभिव्यक्तिसँग जोड्ने काम गर्दै आएको छ। अशेष मल्लकै नेतृत्वमा स्थापित सर्वनामले नेपाली रङ्गमञ्चमा प्रयोगशील तथा सामाजिक विषयवस्तुमा आधारित नाटकको परम्परालाई अघि बढाउँदै आएको छ। त्यसैले ‘वीर गणेशमान’ केवल एउटा ऐतिहासिक व्यक्तित्वको कथा मात्र नभई नेपाली रङ्गमञ्चको सिर्जनात्मक यात्रा र इतिहाससँग जोडिएको प्रस्तुति पनि हो।

किन हेर्ने ‘वीर गणेशमान’?
आजको पुस्ताका लागि गणेशमान सिंहको जीवन केवल इतिहासका पानामा सीमित व्यक्तित्व होइन। लोकतन्त्र, नागरिक स्वतन्त्रता, राजनीतिक निष्ठा र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर देशका लागि समर्पित हुने साहसको उदाहरण हो। अहिलेको पुस्ताले प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि अग्रजहरूले गरेको सङ्घर्ष, भोगेको यातना र चुकाएको मूल्य बुझ्न यस्ता नाट्य प्रस्तुतिले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।
इतिहासलाई पुस्तकमा पढ्नु र पात्र तथा घटनालाई रङ्गमञ्चमा प्रत्यक्ष अनुभूत गर्नु फरक अनुभव हो। करिब दुई घण्टाको यो प्रस्तुतिले दर्शकलाई इतिहास सम्झाउने मात्र नभई आजको राजनीतिक र सामाजिक परिवेशमा त्याग, निष्ठा र नेतृत्वको अर्थबारे सोच्न पनि प्रेरित गर्नेछ। विशेषगरी नयाँ पुस्ताका लागि गणेशमान सिंहको जीवन र योगदान बुझ्ने यो एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर हुन सक्छ।

नाटक बिहीबारबाहेक हरेक दिन साँझ ५ बजे मञ्चन हुनेछ। शनिबार भने दिउँसो १ बजे अतिरिक्त प्रदर्शनसमेत राखिएको छ। मंसिर १९ गतेसम्म चल्ने नाटकको ट्रेलर निर्माण पक्षले यसअघि नै युट्युबमार्फत सार्वजनिक गरिसकेको छ।
‘वीर गणेशमान’ एउटा नाटक मात्र होइन, नेपाली लोकतन्त्रको जग निर्माण गर्न आफ्नो जीवन समर्पण गर्ने एक योद्धाको सङ्घर्ष, साहस र निष्ठालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर हो।

नाटक ‘वीर गणेशमान’ ट्रेलरः
प्रकाशित मिति: ४ मंसिर २०८३, शुक्रबार













प्रतिक्रिया